Στη ρωμαϊκή θρησκεία ο Janus θεωρείται ένας από τους αρχαιότερους θεούς. Δεν ανήκει στους «εκλατινισμένους» θεούς του ελληνικού πανθέου, αλλά κατέχει μια ξεχωριστή, πρωταρχική θέση γιατί χωρίς πέρασμα δεν υπάρχει αρχή. Θύρες, πύλες, γέφυρες, σύνορα, όλα βρίσκονται υπό την εποπτεία του. Γι’ αυτό και απεικονίζεται με δύο πρόσωπα, το ένα στραμμένο προς τα πίσω, το άλλο προς τα εμπρός: στο παρελθόν και στο μέλλον.

Ωστόσο, ήδη από τα ύστερα βυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια, Έλληνες λόγιοι επιχείρησαν να εντάξουν τον Ιανό σε ένα ελληνικό γενεαλογικό και μυθολογικό πλαίσιο. Το Λεξικόν Μυθολογίας και Ιστορίας του Α. Κωνσταντινίδη παραδίδει μια παράδοση σύμφωνα με την οποία ο Ιανός ήταν αρχαιότατος βασιλιάς της Ιταλίας, γιος του Απόλλωνα και της Κρέουσας, της μυθικής κόρης του Ερεχθέως, βασιλέως των Αθηνών. Κατά την αφήγηση αυτή, ο Ιανός εγκαταλείπει την Ελλάδα, φθάνει στο Λάτιο, ιδρύει την πόλη Ιανίκουλον (στον λόφο που αργότερα ονομάστηκε Janiculum) και, μετά τον θάνατό του, τιμάται ως θεός. Η εικόνα του ως πολιτισμικού ευεργέτη είναι χαρακτηριστική: εκείνος που μετέβαλε τον βίο των ανθρώπων από άγριο και πρωτόγονο σε πολιτισμένο. Τα δύο του πρόσωπα αποκτούν έτσι και ηθική αλληγορία: παλαιό και νέο, ακατέργαστο και καλλιεργημένο.

© Πρώτο Θέμα