1950 yılında AIOC ( Anglo-Persian Oil Company ) İran topraklarında çalıştırdığı işçiler için lojman yapılması taleplerini reddedip vasıflı işçilerin yüzde 50'sini, vasıfsız işçilerin yüzde 91'ini içme suyu, elektriği ve tahta zemini olmayan çadırlarda yaşamaya zorlarken, İngiliz şirketi 194 milyon brüt kazanç elde ediyor, 14 milyon sterlin kar payı dağıtıyor ve 42 milyon sterlini rezervlerine koyduktan sonra 43 milyon net karıyla övünüyordu. Dönemin İngiltere Dışişleri Bakanı Philip Noel-Baker dahi, AIOC'un İranlı işçileri kölelik şartlarında çalıştırırken bilançosuyla açıkça övünmesine tepki göstermiş ve ortaya çıkan durumun AIOC bünyesindeki işçileri İran Komünist Partisi Tudeh'in saflarına katacağı uyarısında bulunmak zorunda kalmıştı. ( Darbe 1953 Ervand Abrahamian / Türkiye İş Bankası Yayınları ). Petrol sektörü odaklı anti-emperyalist ve hükümet karşıtı eylemlerin yarattığı baskı İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi'yi köşeye sıkıştırmış, sonuç petrol kaynaklarının milliyeştirilmesinden yana olan Muhammed Musaddık'ın 1951 yılında Başbakanlık görevine getirilmesi olmuştu. Şah 1 Mayıs 1951'de İran petrollerinin millileştirilmesini öngören yasayı imzaladı ve günümüze kadar devam edecek olan savaş başladı.

25 BİN DOLAR BÜTÇELİ
PETROL DARBESİ
ABD Merkezi Haber Alma Teşkilatı CIA ile İngiltere Dış İstihbarat Servisi MI6 yalnızca 2 yıl sonra, 1953 yılının Ağustos ayında “Ajax Operasyonu” kod adlı darbe ile Mussadık'ın görevinden alınmasını sağladılar. Tekrar gücü elinde toplayan Şah'ın ilk işi ilerleyen yıllarda İsrail gizli servisinin yakın mesai ortağı olacak SAVAK gizli polis teşkilatını kurmak oldu. Ancak bu defa İngiltere'nin yerine ABD'nin desteğiyle büyüyen İran petrol sektörünün katlanarak artan gelirleri de Şahlık rejiminin istikrarını sağlamaya yetmedi. 16 Mart 1973'te bu defa İran Şahı ülke petrolleri üzerinde milli şirketlerin tasarruflarını artırma yoluna gitse de, tahttaki ömrü sonuçları görmeye yetmedi. Ayetullah Humeyni liderliğindeki devrim hareketinin........

© Yeşilgiresun