Tek Parti döneminde laiklik adına bu milletin inancıyla, diniyle, din öğretimiyle nasıl mücadele edilmiş olduğuna dair toplumsal hafıza yeterince canlı ve diridir. Bu konuda hâlâ o döneme dair canlı anlatımlarla, tecrübelerle neler yaşandığına dair resmi net bir biçimde ortaya koyacak tevatür derecesinde şifahi anlatım söz konusudur. Aslında o dönemin resmini aynı netlikte çizecek kadar resmi söylem de var elimizde.

Medreselerin kapatılması ve din eğitimine karşı gelişen resmi söylem başlı başına birinci dereceden düşman bir “hoca”, “softa”, “mürteci” tiplemeleri çizerken bu tiplemelerin gidip bulduğu sıradan, kendi halinde dinini yaşayan insanlardan başkası olmamıştır.

Esasen bu tiplemenin kendisinin nihayetinde pratikte bütün dindarları hedef almaması düşünülemezdi. Zaten softa olmayan, mürteci olmayan “aydınlanmış dindar” dininden vazgeçmiş, Kur’an’ından vazgeçmiş, siyasi irade ne isterse ona kayıtsız şartız itaat etmeyi kabul etmiş biri olabilirdi ki hiçbir dindar insan kendisine çizilen böyle bir kalıba girmeyi kabul edemezdi.

O döneme dair resim çok net olsa da şimdilerde “zamanaşımı” dolayısıyla gizliliği kaldırılan

Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA TC

dönemine ait resmî devlet belgelerinin muhafaza edildiği arşiv, günümüzde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı bünyesindedir. “490-1-0-0” gibi numaralar fon ve dosya kodlarını ifade eder. CHP tek parti dönemine ait parti-devlet yazışmaları da bu arşiv fonları içinde yer alır) belgeleri o günleri bir başka hatırlatıyor. Sadece 8 Ocak 2024 tarihi itibariyle gizliliği kaldırılmış bu belgelerden “

Arap harfleriyle tedrisat ve Kur’an öğretimi

” vakalarına dair küçük bir seçme üzerinden bu döneme ufak bir gezinti yapalım isterseniz.

26 Ağustos 1929, Kaynak

: Yarın Gazetesi

“Bir mağarada gizlice altmış çocuğa Arap harfleriyle ders vermekte olan bir kadın muallime cürm-i meşhûd hâlinde yakalanmış ve ilm-i hâl ve elifba kitaplarıyla birlikte adliyeye tevdi' olunmuştur.”

Mart 1934, Belge

: “Siyasî Emniyet ve Asayiş Raporu”

Başlık

: Dindarlık Tezahüratı

“Arap harflerile tedrisatta bulunduğu anlaşılarak mahkemeye verilen Balıkesirin Dursun Bey kazasından Emine Hanım bir gün hapse ve 20 lira para cezasına mahkûm edilmiştir.”

Arşiv

: BCA, 490-1-0-0, 601-79-2, s. 172

25 Eylül 1935, Belge

: Dahiliye Vekaletinden CHP Katib-i Umumiliğine “Gizli ve hizmete mahsustur”

Ağustos Ayı Dirlik ve Düzen........

© Yeni Şafak