1924 yılında Paris'te, otuz iki yaşında bir doktora öğrencisi tezini teslim etti. Adı Louis de Broglie'ydi ve Fransız aristokrasisinin köklü ailelerinden birine mensuptu; ağabeyi Maurice de Broglie tanınmış bir deney fizikçisiydi.

Tez ince, iddiası tek cümlelikti. Jüri ne yapacağını bilemedi. Fikir ya tam bir saçmalıktı ya da fiziği baştan yazacaktı.

Jüri başkanı Paul Langevin, tezin bir kopyasını Einstein'a gönderip görüşünü sordu. Einstein'ın cevabı kısa oldu: bu genç adam, büyük bir perdenin ucunu kaldırmıştı.

Tez kabul edildi. İki yıl sonra deneyle doğrulandı. Beş yıl sonra de Broglie Nobel aldı — tek bir doktora teziyle.

De Broglie'nin yaptığı şey, bir hesap ya da deney değildi. Bir simetri sezgisiydi.

Fizik, ışığın hikâyesinde şunu öğrenmişti: yüzyıllardır dalga olduğu bilinen ışık, aynı zamanda parçacık gibi davranabiliyordu. Fotoelektrik olayı bunu kesinleştirmişti.

De Broglie tersini sordu.

Madem doğa, dalga saydığımız şeye parçacık durumu verebiliyor —parçacık saydığımız şeye de dalga durumu veremez mi? Elektron neden sadece bir parçacık olsun?

Kulağa boş bir simetri merakı gibi geliyor. Ama tezin asıl gücü, bu soruyu Bohr'un çözülememiş bilmecesine bağlamasındaydı.

Gitar telinin cevabı

Geçen yazıda kalan soru şuydu: elektron niçin sadece belli yörüngelerde durabiliyor? Bohr bunu bir kural olarak koymuş, ama sebebini söyleyememişti.

De Broglie'nin cevabı şu oldu: çünkü elektron bir dalgadır ve bir dalganın yörüngeye sığması için şartlar vardır.

Bir gitar telini düşünün. İki ucu bağlıdır. Bu tel her frekansta titreşemez. Yalnızca, telin boyuna tam olarak oturan dalgalar oluşabilir: bir tam yay, iki yay, üç yay. Aradaki değerlerde dalga kendi kendini bozar, söner.

Gitarın belli notaları vermesinin sebebi budur. Tel bir merdivenmiş gibi davranır.

Şimdi aynı şeyi bir yörüngeye uygulayın. Elektronun dalgası, çekirdeğin çevresindeki yörüngeye sarılıyor. Tur tamamlandığında dalganın ucu, başladığı yerdeki........

© Yeni Mesaj