Perşembe günü ABD ve Rusya Federasyonu arasında yaşayan yegâne silahların kontrolü anlaşması sona erdi. Yeni START Anlaşması sona ererken eski ABD Başkanı Obama, duygusal bir sosyal medya paylaşımında bulunarak yeni bir nükleer silahlanma yarışının başlayacağını söyledi. Hatırlanacaktır, Obama Yeni START Anlaşmasını imzalayan liderlerden biriydi.

Obama meşhur 2009 Prag konuşması üzerine (ki o konuşmada nükleer silahsız bir dünya çağrısında bulunmuş, ABD’nin de bir gün nükleer silahlarını bırakacağını söylemişti) Nobel Barış Ödülü ile onurlandırılmış, 2010 senesinde de Medvedev ile Yeni SART anlaşması üzerine anlaşmıştı. Yeni START, Soğuk Savaş dönemi başlayan ve Soğuk Savaş Sonrasında START Anlaşmasının imzalanması ile devam eden stratejik nükleer silahların kontrolü geleneğinin bir parçasıydı. Sadece bir anlaşmadan değil bir gelenekten bahsediyoruz.

Bu gelenek ABD ve Rusya Federasyonu arasındaki stratejik nükleer dengenin, azaltım, denetleme ve şeffaflık çerçevesinde korunmasına dayanıyordu. Gelecekte gelenek yeni halkalarla devam eder mi bilinmez ama bu açıdan bir dönem kapandı. Pek çokları Anlaşmanın ve anlaşmaya dayalı rejimin can çekiştiğini söyleyecektir. Bu doğru ve 2022 Ukrayna Savaşı ile beraber Rusya ve Batı arasındaki ilişkinin radikal biçimde değişmesi de can çekişen anlaşmayı iyice ölümün kıyısına getirmişti. Ancak yine de geçmişte tüm sallantılara, radikal değişimlere rağmen (hatta yapısal değişimlere rağmen) stratejik nükleer kuvvet azaltımı müzakerelerini korumaya yönelik bir yönelim vardı.

Zaten bu yönelim bir sonucu olarak ipler çok gergin olsa da 2021 yılında Biden ve Putin yönetimleri süresi sona eren anlaşmayı uzatmaya karar vermişlerdi. Uzatım sonrasında Rusya Anlaşmanın uygulamasını askıya alarak (ama anlaşmadan çekilmeden) kara günlerin geleceğini hissettirmişti. Buna rağmen neredeyse 1960’lardan itibaren süregiden silahlanmanın kontrolü politikasını bilenler iki gücün sahne gerisinde bir şekilde müzakere ettiğini düşünüyordu.

ABD RUSYA’NIN UZATMA TEKLİFİNİ KABUL ETMEDİ

Nitekim geçtiğimiz aylarda Rusya Federasyonu, Alaska süreci ruhundan filan bahsedilirken, Yeni START Anlaşmasının süresinin bir yıl uzatılmasını önermişti. Görünüşte Trump Yönetimi bu öneriyi “iyi bir fikir” olarak nitelendirmişti. Yine hatırlanacaktır Alaska süreci öyle durduk yere, sadece Ukrayna Savaşını bitirelim kaygısıyla başlamamıştı. Kiev üzerinden el yükseltme söylemi öyle bir yere gelmişti ki Yeni START Anlaşmasının bir diğer imzacısı Medvedev, Sovyet Dönemi Nükleer caydırıcılık doktrinlerinden “ölü el” imasında bulunmuş, karşılığında Trump ABD’nin nükleer denizaltılarının Rusya ve Rus varlıkları yakınlarında dolaştığını, dolaşacağını söylemişti. Taraflar birbirlerine stratejik dengenin soğuk tehdidini hatırlattıktan sonra bekleneceği üzere yarı detant, yarı Münih-vari pazarlık sayılabilecek Alaska zirvesi olmuştu. Zirve ABD’nin Rusya’yı eşit bir büyük güç olarak görme eğilimini göstermekten çekinmeyeceğini de göstermişti. Yeni START,........

© Yeni Birlik