Mahmut Kemal Aydınİhlas Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı

Kastamonu ilimizin, Devrekani ilçesinin bir dağ köyünde dünyaya geldim. Daha çocuktum, 1970’li yılların başlarıydı. Büyükbabam çiftçilik yapardı. Köylülerin mühim işlerinden olan harmanları bitirmiş, samanı samanlığa, mahsulü ambara koymuştuk. Bir akşam, rahmetli büyükbabam köy camiine akşam namazına gidiyordu. Hava tam manasıyla kararmamıştı. Büyükbabamdan beni de götürmesini istemiştim. O da “tamam” demişti. Yamaçta olan köyümüzün alt tarafından Kastamonu’ya doğru giden toprak yol vardı. O taraftan çıngırak sesleri geliyordu. Bir de baktım; kırk civarında katır, sırtlarında yük, tek sıra hâlinde gidiyorlardı. Büyükbabama katırların nereye gittiklerini sorduğumda, bunun bir katır kervanı olduğunu, İnebolu’dan Kastamonu’ya mal taşıdıklarını söylemişti. İşte, bugüne kadar, ilk ve son defa, o zaman bir kervan görmüştüm. Hiç unutmuyor, bugünkü gibi hatırlıyorum.

Kervan, kervan yokları, kervansaraylar konusunda çocukluğumdan bu yana ne bulduysam okudum. Şimdi de bu minvalde Zengezur Koridoru ve Kalkınma Yolu’nu; Orta Koridorla ilişkilendirerek ele almak isterim…

Bugün modern lojistik ağlarının, yüksek hızlı demiryollarının ve dev limanların konuşulduğu bir asırda katır kervanı hatırası mazide kalmış gibi düşünülebilir. Oysa yıllar sonra uluslararası ticaret koridorları üzerine çalışırken fark ettim ki, değişen sadece taşıma araçlarıdır. Değişmeyen ise yolların milletlerin hayat seyrini tayin eden gücüdür.

Tarih boyunca ticaret yollarına hâkim olan devletler, yalnızca ekonomik bakımdan değil, siyasi ve kültürel açıdan da güç kazanmışlardır. Çin'den Akdeniz'e uzanan İpek Yolu, Baharat Yolu, Kral Yolu ve Anadolu kervan yolları; malların yanında fikirleri, inançları, ilmi birikimi ve medeniyetleri de taşımıştır. Anadolu'nun tarih boyunca taşıdığı stratejik önem, büyük ölçüde bu yolların kavşak noktasında bulunmasından kaynaklanmıştır.

Selçuklular devrinde inşa edilen yollar, hanlar, kervansaraylar ve buralarda alınan tedbirler, güvenli ticaretin en önemli güvenceleriydi. Osmanlı Devleti de yolları, limanları ve demiryollarını yalnızca ulaştırma yatırımı olarak değil, devletin iktisadi ve siyasi gücünün ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirmiştir. Tarih bize açıkça göstermektedir ki yolların emniyeti arttıkça ticaret gelişmiş, ticaret geliştikçe şehirler büyümüş ve böylece medeniyet güç kazanmıştır.

Bugün ise dünya yeni bir jeoekonomik döneme girmiştir. Global ticaretin ağırlık merkezinin Asya kıtasına kayması, tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi ihtiyacı, Rusya-Ukrayna Savaşı, Kızıldeniz'de yaşanan güvenlik problemleri ve lojistikte ortaya çıkan kırılganlıklar, devletleri alternatif ulaştırma güzergâhları geliştirmeye yöneltmiştir. Artık koridorlar sadece yük taşımamakta; ekonomik güvenliği, enerji arzını ve jeopolitik dengeleri de şekillendirmektedir.

Bu yeni dönemde Türkiye, coğrafi konumunun sunduğu avantajı stratejik bir değere dönüştürebilecek ülkelerin başında gelmektedir. Asya ile Avrupa'nın, Karadeniz ile Akdeniz'in, Kafkasya ile Orta Doğu'nun kesişme noktasında yer alan Türkiye, tarih boyunca olduğu gibi, bugün de uluslararası ticaret ağlarının merkezinde bulunma potansiyeline sahiptir.

Bu çerçevede son yıllarda en fazla dikkat çeken girişimlerden biri Orta Koridordur. Teknik adıyla Trans-Hazar Doğu-Batı Orta Koridoru, Çin'den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Türkiye'ye, buradan da Avrupa'ya uzanan çok modlu bir ulaştırma ağıdır. Demiryolu, karayolu ve denizyolunu bir araya getiren bu güzergâh, Asya ile Avrupa arasındaki ticarete alternatif ve güvenilir bir hat sunmaktadır.

Orta Koridor çoğu zaman yalnızca Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi ile irtibatlandırılmaktadır. Oysa bu değerlendirme eksiktir. Orta Koridor, Kuşak ve Yol Girişimi ile kesişen önemli güzergâhlardan biri olmakla birlikte; Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Orta Asya ülkelerinin ortak ulaştırma vizyonunun da temel unsurlarından biridir. Bu........

© Türkiye