Türkiye’de tarımsal kooperatifçilik, yıllardır dilimizden düşürmediğimiz ancak bir türlü “ideal” olanla buluşturamadığımız köklü bir kördüğüm niteliğinde. Kâğıt üzerindeki rakamlara bakıldığında tablo oldukça muazzam görünüyor: Binlerce kooperatif, yüz binlerce ortak ve devasa bir örgütlenme yapısı... Ancak sahaya indiğinizde, bu görkemli yapının altında derin bir boşluk yankılanıyor.

Hangi kategori, tür, birim, bakanlık ve hangi yasa?.. Sahada; üretim nereye, satış ve pazarlama nereye bağlı, Tarım ve Orman Bakanlığı mı yoksa Ticaret Bakanlığı alanına mı giriyor gibi basit kavramlar bile net anlaşılmış görünmüyor. 

Biraz daha genel ve açık konuşalım; kooperatifimiz var ama sistemimiz yok, üretimimiz var ama pazarımız yok, desteğimiz var ama dönüşümümüz yok.

Bu tezatlık, Birleşmiş Milletler (FAO) ve TÜSİAD iş birliğiyle hazırlanan son çalışma da tüm çıplaklığıyla karşımıza çıkıyor. Araştırma sonuçları, Türkiye’deki kooperatiflerin sayısal olarak büyük bir güç teşkil etmesine rağmen, stratejik ve ekonomik anlamda etkili aktörler haline gelemediğini açıkça ortaya koyuyor. Başka bir ifadeyle; ortada devasa bir nicelik var ancak nitelik eksik; büyük bir yapı var ancak bu yapıyı ayakta tutacak ve ileriye taşıyacak işleyen bir sistem mevcut değil.

Bugün Türkiye’de çiftçi üretmeye devam ediyor. Kooperatifler de üretimin içinde yer alıyor. Ancak artık mesele üretmek değil; üretimi doğru planlamak, yönetmek ve pazara güçlü bir şekilde taşımak.

Kooperatiflerin büyük bir bölümü hâlâ klasik bir anlayışla çalışıyor: Gönüllülük esaslı yönetim, plansız üretim, zayıf pazarlama ve sınırlı dijital altyapı… Bu yapı kısa vadede ayakta kalmayı sağlayabilir. Ancak uzun vadede rekabet üretmez. Çünkü günümüz tarımında kazanan, sadece üretim yapan değil; değer zincirini yöneten yapılardır.

Türkiye’de kooperatifçiliğin en büyük kırılma noktası üretim ile pazar arasındaki kopukluktur. Ürün var........

© Türkgün