Fındık üreticisi traktörünü garajdan çıkarıp yola indirdi.

Sakarya Kocaali’den Akçakoca’ya uzanan traktör konvoyu oluşturuldu. Üreticiler fiyatlardan, artan maliyetlerden, TMO’nun alım kriterlerinden, randıman uygulamasından ve ödeme sürelerinden şikâyet ediyor. Haberlerde dile getirilen taleplerin önemli bir bölümü küçümsenecek talepler değil. Üretici, açıkça “emeğimizin karşılığını istiyoruz” diyor.

Peki mesele gerçekten yalnızca fındık fiyatı mı?

Rakamları masaya koymadan traktörün kornasına bakarak tarım politikası tartışamayız. 2024 sezonunda TMO, Levant kalite fındığa 130 TL/kg, Giresun kaliteye 132 TL/kg fiyat açıkladı. 2025’te bu rakamlar sırasıyla 195 ve 200 liraya yükseldi. 2026 sezonunda ise Levant 250, Giresun 255 TL oldu. Yani Levant kalite üzerinden bakarsak 2024’ten 2025’e artış yüzde 50, 2025’ten 2026’ya yaklaşık yüzde 28,2; iki yıldaki toplam nominal artış ise yaklaşık yüzde 92,3. 

Şimdi başka ürünlere bakalım. Ekmeklik buğdayın TMO alım fiyatı 2024’te ton başına 9.250 TL iken 2025’te 13.500 TL’ye, 2026’da 16.500 TL’ye çıktı. Bu, ilk yıl yaklaşık yüzde 46, ikinci yıl yüzde 22,2 ve iki yılda toplam yaklaşık yüzde 78,4 artış demektir. 

Şeker pancarında 2024 fiyatı kota tamamlama primiyle ton başına 2.375 TL idi. 2025-2026 fiyatı önce 2.975 TL açıklandı, ardından 3.100 TL’ye güncellendi. Bu da yaklaşık yüzde 30,5’lik nominal artış anlamına geliyor. Dolayısıyla sadece “fındığa zam yapılmadı, fındık üreticisi unutuldu” demek rakamların tamamını anlatmıyor.

Ama işin ikinci tarafı var. Fiyat artışı başka şeydir, çiftçinin satın alma gücünün artması başka şey. TÜİK’e göre Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi Haziran 2026’da yıllık yüzde 32,06 arttı. Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerde yıllık artış yüzde 33,88’e ulaştı. Ağustos 2026’da tüketici enflasyonu yüzde 31,51, gıda enflasyonu yüzde 33,79 seviyesinde. 

FINDIĞIN MALİYETİ NEDİR?

İşte fındıktaki gerçek tartışmanın başlaması gereken yer burasıdır. Türkiye yıllardır fındığın fiyatını tartışıyor. Ben başka bir soru soruyorum:

Bir kilogram fındığın gerçek maliyeti nedir?

Ordu’da başka, Giresun’da başka, Trabzon’da başka, Düzce’de başka, Sakarya’da başka olabilir. Eğim değişiyor, verim değişiyor, bahçe yaşı değişiyor, toplama yöntemi değişiyor, işçilik değişiyor.

Öyleyse TAGEM, üniversiteler, ziraat odaları, üretici birlikleri ve sektör temsilcileri neden herkesin önüne koyabileceği bölgesel bir Fındık Üretim Maliyeti Endeksi oluşturmuyor?

İşçilik kaç lira? Gübre kaç lira? İlaçlama, budama, bahçe temizliği, patoz, taşıma, kurutma, finansman gideri ne kadar? Dekardan 80 kilo alan üreticinin maliyeti ile 180 kilo alan üreticinin maliyeti aynı........

© Türkgün