Diğer

03 Şubat 2026

Akün Sahnesi

Kültürel miras halkların içinde yaşadığı coğrafyanın kolektif hafızasıdır. “Arkeoloji” önceden olana, eski ve geçmiş olana dair bir yaşam buluntusuna atfedilen bir terminoloji olsa da, aslında kültürel miras sadece eskiye değil şimdiye ve geleceğe ait olan bir değerdir de. Çoğu zaman bir yere ait olan insanlar içinde yaşadıkları mekânlardaki kültürel mirasın -yaşadıkları zaman ait olmasa da- aslında kendi değer varlıklarına ait olduklarının farkında değiller. Bunun nedeni de “millet” kavramı altında oluşturulan aidiyet nosyonunun bir bilinç kuşatmasına dönüşmesidir. Bu aidiyet kapsamı dışında olan her şeye kendimize yabancı bir yaşantının tarihsel kadavrası olarak bakıyoruz. Aslında her türlü medeniyetin izi tüm insanlığa armağan olan bir değerdir...

Kültürel mirasa ne romantik bir nostaljiyle ne de teknik bir koruma diliyle yaklaşıyorum. Onu insanlığa emanet edilmiş bir medeniyet deneyimi olarak düşünüyorum. Kültürel mirası yalnızca “geçmişin kalıntıları” olarak görmek, onu donmuş ve başkasına ait bir nesneye indirgemek oluyor. Oysa kültürel miras zamanlar arası bir süreklilik; geçmişten şimdiye, şimdiden geleceğe akan bir kolektif hafıza. Arkeoloji de aslında sadece “eski olanı” kazmıyor; bugün kim olduğumuzu ve yarın kim olabileceğimizi anlamaya çalışıyor.

“Millet” kavramı etrafında kurulan aidiyetin bir “bilinç kuşatmasına” dönüşmesi tespitim bir medeniyet kaygısından kaynaklanır. Bu kuşatma, coğrafyada yaşamış ama bugünkü kimlik anlatısına uymayan her şeyi “ötekinin kalıntısı” gibi algılamamıza neden oluyor. Böyle olunca kültürel miras, ortak bir insanlık değeri olmaktan çıkıp ya sahiplenilecek ya da görmezden gelinecek bir politik nesneye dönüşüyor.

Oysa Anadolu gibi katmanlı coğrafyalarda bir yapı, bir yol, bir mezar ya da bir mit sadece “onların” değil; burada yaşayan herkesin ve aslında tüm insanlığın hafızasına ait. Medeniyet izlerini “tarihsel kadavra” olarak görmek yerine, bugünkü yaşamı besleyen damarlar gibi düşünmek gerek. Aksi halde geçmişle bağ kuramayan bir şimdi ve köksüz bir gelecek üretiyoruz.

Kısacası, “her türlü medeniyetin izi tüm insanlığa armağandır” fikri hem etik hem de entelektüel olarak bir karşılık bulmalı. Belki asıl mesele, kültürel mirası kimlik inşasının aracı olmaktan çıkarıp ortak bir sorumluluk alanı olarak yeniden düşünmektir.

Sözünü ettiğim bilinç kuşatmasını kırmanın yolu eğitim mi, kamusal anlatılar mı, yoksa gündelik hayatla kurulan bağlar mı? Bu üç unsur da birbirini destekleyen niteliktedir. Eğitim önemli çünkü episteme üzerinden........

© T24