İstanbul, 2026 yazına girerken yalnızca iki büyük spor organizasyonuna değil, aynı zamanda kendi ekonomik vizyonuna da ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. UEFA Avrupa Ligi Finali ve hemen ardından gelmesi beklenen Formula 1 Turkish Grand Prix, şehrin küresel spor-ekonomi sahnesindeki konumunu yeniden tanımlayabilecek ölçekte kritik bir eşik oluşturuyor. Bu iki mega etkinlik, İstanbul için sadece birer sportif organizasyon değil; aynı anda bir finansal stres testi, bir marka değeri sınavı ve stratejik bir kalkınma fırsatı anlamına geliyor. Sorulması gereken temel soru ise şu: İstanbul bu büyük vitrin karşısında sadece kısa vadeli bir hareketlilik mi yaratacak, yoksa bu momentumu kalıcı ekonomik değere dönüştürebilecek mi?

Bu iki organizasyonun İstanbul’a ve spor ekonomimize etkilerini fayda-maliyet temelli yaptığım analiz ile sizlerle paylaşmak istiyorum.

1. UEFA Avrupa Ligi Finali:

İstanbul'un halihazırda bu organizasyon için gerekli olan altyapıya (stadyumlar, havalimanı, otel kapasitesi) sahip olması, fayda maliyet analizinde faydayı ön plana çıkarmaktadır. Her şeyden önemlisi bu tesislerin varlığı ilave bir yatırım yapılarak "Beyaz Fil" (White Elephant) olarak adlandırılan ve etkinlikten sonra boş kalan pahalı stadyumlar sorunu yaratmayacaktır. Var olan tesisler zaten aktiftir.

Bu konuda İstanbul avantajlı yönleri bulunuyor. Negatif dışsallıklar (trafik, gürültü, geçici fiyat artışı) "geçici" iken; finansal girdi, küresel prestij ve turizmdeki "nitelikli turist" algısı kalıcıdır. Dolayısıyla UEFA Avrupa Ligi Finali, İstanbul ekonomisi için net pozitif bir sportif operasyondur.

2. F1 organizasyonu

İstanbul’un F1 için sahip olduğu bir pistin bulunması İstanbul için ilave bir yatırım gerektirmemektedir. Bu açıdan yaklaşıldığında İstanbul F1 için ilave bir yatırım maliyeti ile karşılaşmayacaktır.

Ancak, F1 pistlerinin yıllık kira ödemeleri, bakımı vb. diğer masrafları önemli tutarlara ulaşabilecektir. Ne var ki, F1’in aşağıda belirttiğim artı yönleri bu organizasyonu İstanbul için orta ve uzun vadede önemli ve yararlı kılmaktadır.

3. Her iki organizasyonun pozitif ve negatif yönleri

Aşağıda açıklayacağım detaylarda sizlerin de net olarak görebileceği gibi her iki organizasyonun İstanbul’a olumlu ve olumsuz etkileri olabilecektir.

3.1. Pozitif yönler:

Pozitif tarafta ilk dikkat çeken unsur, kısa vadeli ekonomik canlanmadır. Binlerce yabancı ziyaretçinin gelişi; konaklama, yeme-içme, ulaşım ve perakende sektörlerinde ani bir talep artışı yaratır. Özellikle UEFA Europa League Final gibi tek maçlık büyük organizasyonlar, yüksek harcama eğilimli taraftar profili sayesinde şehir ekonomisine hızlı likidite sağlar. Benzer şekilde Formula 1 Turkish Grand Prix, daha uzun süreli konaklama ve üst gelir grubuna hitap eden izleyici kitlesiyle kişi başı harcamayı yukarı çeker. Bunun yanında küresel yayınlar aracılığıyla İstanbul’un tanıtımı yapılır; şehir, turizm destinasyonu olarak marka değerini artırır. Bu, uzun vadede turizm gelirlerinde artış potansiyeli yaratır ve “görünürlük primi” olarak adlandırılabilecek bir fayda üretir.

Finansal açıdan ise sponsorluk gelirleri, yayın hakları ve ticari anlaşmalar, organizasyon maliyetlerinin bir kısmını telafi eder. Ayrıca altyapı yatırımları (ulaşım, tesis modernizasyonu) doğru planlanırsa kalıcı ekonomik değer yaratabilir. Bu yönüyle etkinlikler, kamu yatırımlarının hızlandırılması için katalizör işlevi görebilir.

3.2. Her iki organizasyona ilişkin makro ekonomik katkı ve net etki projeksiyonu

UEFA Avrupa Ligi Finali ve Formula 1’in İstanbul’da düzenlenmesi, kısa vadeli nakit akışı ile uzun vadeli marka değeri arasında çift yönlü bir ekonomik etki üretme potansiyeline sahiptir. Mevcut veriler ve projeksiyonlar birlikte değerlendirildiğinde şu makro sonuçlara ulaşılabiliriz:

Toplam ekonomik hacim: UEFA finali için şehirde oluşan doğrudan harcama etkisinin 50–70 milyon Euro bandında, toplam ekonomik çarpan etkisiyle birlikte 120–150 milyon Euro seviyesine ulaşması beklenir. F1 tarafında ise yıllık yaklaşık 250 milyon dolar ekonomik hacim, 5 yıllık periyotta 1,2–1,5 milyar dolar düzeyinde kümülatif katkı potansiyeli yaratır.

Döviz girdisi ve cari etki: Her iki organizasyon birlikte değerlendirildiğinde İstanbul’a yıllık bazda 300–350 milyon dolar net döviz girdisi sağlama kapasitesi oluşur. Bu, Türkiye’nin 68 milyar dolarlık turizm geliri hedefi içinde yaklaşık %0,5’lik katkı anlamına gelir.

Çarpan etkisi: Turizm ve hizmet sektöründe ortalama 1,8–2,3 katsayılı çarpan etkisi dikkate alındığında, yapılan her 1 dolarlık harcamanın ekonomi genelinde 2 dolara yakın toplam çıktı ürettiği varsayılabilir.

İstihdam etkisi: Organizasyon dönemlerinde doğrudan ve dolaylı olarak 8.000–12.000 arası geçici, uzun vadede ise 1.500–2.000 kalıcı istihdam etkisi oluşması muhtemeldir.

Şehir markası ve uzun vadeli getiri: F1’in 200 ülkede, UEFA finalinin ise yüz milyonlarca izleyiciye ulaşması sayesinde İstanbul’un “küresel görünürlük değeri” reklam eşdeğeri olarak yıllık 150–250 milyon dolar ilave bir katkı sağlayabilir. Bu etki, orta vadede turizm talebinde %1–2 ek artış........

© T24