Öncelikle söylemeliyim, konunun ulaştığı boyut ve güncel gelişmeleri bir yana bırakarak ben size bu çalışmada 19. yüzyılla başlayan bir süreçten, özellikle 100- 150 yıl öncesinde gelişen erken ses sentezleyicilerin ortaya çıktığı büyüme ve gelişme döneminden bahsedeceğim. 

Her ne kadar yazımın başlığında “elektronik” tabiri geçse de elektriğin keşfinden önce de enstrümansız müzik yapma deneyimleri olmuş. Örneğin 1789 yılında Abbé Bertholon de Saint-Lazare tarafından icat edilen "Clavecin Magnetique" aleti basit gibi görünse de mıknatısların yükseltilip alçaltılarak ve metal tokmakları ayarlı çanlara vurularak ses üreten, klavye ile kumanda edilebilen öncü bir enstrüman olarak ortaya çıkmış. 

1789 yılında icat edilen "Clavecin Magnetique" aleti klavye ile kumanda edilebilen bir enstrüman olmuş 

1809 gibi erken bir tarihte Prusyalı antropolog, paleontolog ve mucit Samuel Thomas Soemmerring, birkaç kilometre uzaklıktan ayarlanmış bir dizi çanı tetikleyebilen elektrikli telgraf denemesi başlangıçta insan bilinci ve algısı üzerine bir araştırma olarak tasarlanmış olsa da müziğin elektronik olarak çok uzak mesafelere iletilebilmesi konusunda gelecek nesillere cesaret vermiş.

1809 yılında Prusyalı mucit Samuel Thomas Soemmerring, müziğin elektronik olarak çok uzak mesafelere iletilebilmesi konusunda çalışma yapmış

Hermann Helmholtz’un 1862 yılında yayınlandığı “Ses Duyumları Üzerine” isimli çalışması bu yönde çalışmayı düşünenlere yol göstermiş. Bunlardan biri olan Elisha Gray, 1874 yılında uzun mesafeli bir telgraf ağı üzerinden perdeli tonlar iletmeyi denemiş. Telefonun gelişmesinde çabası olan hatta Alexander Graham Bell ile aynı gün benzer bir telefon tasarımı için başvuru yapan Gray, bu denemesiyle elektromanyetik olarak kontrol edilen bir ağ üzerinden birden fazla mesaj (sinyal) gönderilmesinin öncüsü olmuş; titreşen metal kamışlar kullanarak tasarladığı klavyeli enstrümanına da “Müzikli Telgraf” adını vermiş.

Hermann Helmholtz’un 1862 yılında yayınlandığı “Ses Duyumları Üzerine” isimli çalışma çok mucide yol göstermiş

İlk stereo ve telefon telleri üzerinden yayın yapan “telefon habercisi”

Fransızlar tarafından havacılığın babası olarak nitelendirilen mühendis Clément Ader, 1881'de “binaural” yani her iki kulağa frekansları birbirinden biraz farklı iki ayrı ses tonunda verip beyinde işitsel bir illüzyon yaratan erken dönem stereo ses iletim türü olan “Théâtrophone” aletini tasarlamış; müzikte çığır açan bu hizmet radyonun yaygınlaştığı 1931 yılına kadar devam etmiş. 

Fransız Clément Ader, 1881'de ilk kez stereo ses ileten “Théâtrophone” aletini tasarlamış

1893'te Macar mühendis ve mucit Tivadar Puskás, Budapeşte'de telefon şebekesi üzerinden müzik ve haber yayınlayan, gazeteye benzediği için “telefon habercisi” olarak anılan “Telefonhírmondó” isimli sistemi kurmuş. Abonelik üstünden yürüyen sistem çok başarılı bir şekilde 91.000 aboneye ulaşmış, telefon hatları üzerinden yapılan bu radyo yayını şebekenin yıkıldığı II. Dünya Savaşı'na kadar devam etmiş.

Macar mucit Tivadar Puskás, Budapeşte'de telefon şebekesi üzerinden müzik ve haber yayınlayan “Telefonhírmondó” isimli sistemi kurmuş

İlk Müzikhol Londra’da

1895 yılında Paris’teki Théâtrophone aletine benzer şekilde tasarlanan “Electrophone” cihazı Londra’da abonelerden oluşan bir kitleye fon müziği hizmeti dağıtıyormuş. Günümüzde “müzikhol” olarak kullandığımız kelime bu yıllarda İngilizceye "music........

© T24