Uluslararası sistem güçlüden yana çalışır

İran savaşı çok bilinen bazı acı gerçekleri yeniden suratımıza vurdu. Bunlardan ilki uluslararası sistemin güçlüden yana işlediği. Evvelki gün Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu’nda (BMGK) kabul edilen İran aleyhtarı karar bunun en güzel örneğiydi. Kararda İran, Körfez ülkelerine ve Ürdün’e yaptığı saldırılardan dolayı kınandı. Ama savaşı başlatan ve İran’ı şu anda yok etmekle uğraşan İsrail ve ABD görmezden gelindi. Rusya’nın sunduğu ikinci karar tasarısında hem ABD-İsrail, hem İran kınanıyordu. Bu tasarı beklendiği şekilde ABD tarafından veto edildi.

İkinci Dünya Savaşı’ndan kalma, bugünkü dünya gerçeklerini yansıtmayan güçler dengesini esas alan BM sistemi, veto hakkına sahip beş (hatta fiiliyatta üç-ABD, Rusya ve Çin) daimi üyenin oyuncağı olarak kaldıkça uluslararası alanda hakkaniyet aramak nafile. BM’de veto sahibi büyük devletlerin alî çıkarları sözkonusu olduğunda, hukuk, adalet, vicdan gibi değerler bir anda yok oluyor.

İran’ın yalnızlığı gözler önüne serildi

BMGK’da kabul edilen karar tasarısı Körfez İşbirliği Konseyi üyeleri (Bahreyn, Kuveyt, Katar, BAE, Umman ve Suudi Arabistan) ve Ürdün adına Bahreyn tarafından sundu. Ama aralarında İngiltere, Fransa ve çok sayıda AB üyesi, Mısır, Hindistan, Pakistan, Yunanistan, Kanada, Avustralya, Japonya, Güney Kore ve Arjantin’in bulunduğu 135 ülke ortak sunucu oldu. Bu sayıda ortak sunucu BM tarihinde bir rekor teşkil etti. Dünya adeta İran’ın üzerine çöktü.

Rusya ve ve Çin’i saymazsak, ortak sunucular arasında belki en dikkat çekici Türkiye idi. Buna karşılık ABD karşısında dik durduğu için Türkiye’de pek popüler olan Pedro Sanchez’in İspanya’sı karar tasarısına ortak sunucu olarak katıldı. Çünkü İspanya geleneksel olarak hep Arapların yanında durmuştur. İspanya’nın bu tavrı bizim kamuoyunda dikkat çekmedi.

Türkiye’nin tavrı bölgesel ve tarihi nedenlerle açıklanabilir. İran kadim muarızımızdır. Ama onu karşımıza almak orta ve uzun vadeli çıkarlarımız bakımından uygun değildir. Bu nedenle Ankara doğru olanı yapmıştır. Türkiye’nin durumuna aşağıda değinmeye çalışacağım.

Kimse ABD’yi karşısına almak istemiyor

Karar tasarısı hakkında görüş açıklayan Çin ve Rusya haricindeki BMGK daimi ve geçici üyelerinin hepsi uluslararası hukuktan dem vurarak İran’ı “savaşın tarafı olmayan” Körfez ülkelerine yaptığı saldırılardan dolayı kınadılar. İran bir yandan da enerji piyasalarına ve dünya ekonomisine verdiği zararlardan dolayı eleştiri yağmuruna tutuldu. Ama hiçbir ülke ABD’nin ve İsrail’in adını anmadılar. Oylamada Güvenlik Konseyi’nin veto hakkına sahip daimi üyeleri Rusya ve Çin çekimser kalarak kararın kabul edilmesine yeşil ışık yaktılar.

Bu karar bir kez daha gösterdi ki, günümüz dünyasıda kimse ABD’yi karşısına almak istemiyor. Uluslararası sistemde ulusal çıkarlar söz konusu olduğunda maalesef etik değerlerin kıymeti kalmıyor. Bu yeni bir durum değil. Kurallara dayalı sistemin yıkıldığı doğru ama uluslararası değerlerin görmezden gelinmesi, sistemin yıkılmasından önce de vardı. Uluslararası sistem öteden beri güçlüden yana çalışıyor. Şu sıralar bu durum iyice su yüzüne çıktı, o kadar.

Ukrayna savaşında ve Gazze katliamında da durum aynıydı. BM Güvenlik Konseyi ne Rusya’yı ne de İsrail’i kınayabilmişti. Ukrayna konusunda Rusya sürekli veto hakkını kullandı, ABD de benzer şekilde davranarak hep İsrail’i kolladı. Gazze krizinde ABD’nin ve Batı aleminin İsrail’e kol kanat germesi hiç unutulmadı. Batının İsrail’in Gazze’de işlediği insanlık suçlarına göz yumması insan hakları ve insani hukuk bakımından büyük bir hayal kırıklığı yarattı. 

Ama İran gibi yalnız ve sicili bozuk bir ülke masaya yatırılınca kurtlar sofrası anında kurulabiliyor. Düşenin dostu olmaz. İran bu kurtları kendi davet etti, kendi yalnızlığını kendi inşa etti.

Uluslararası hukuk mu dediniz?

İran temsilcisi oylamadan önce haklı olarak uluslarası hukuk argümanını kullanmaya çalıştı ama çelişkiye düştü. Adı Aravani........

© T24