2008 Küresel Krizi ve sonrasındaki gelişmeler, önceki yazılarımda ele aldığım kriz modellerinin sınırlarını zorladığından iktisatçılar da boş durmadı ve yeni modeller geliştirdi.

Geçmişin ekonomik krizlerinden ders aldık mı? - 1 (Birinci nesil kriz modelleri)

Geçmişin ekonomik krizlerinden ders aldık mı? – 2 (İkinci nesil kriz modelleri)

Geçmişin ekonomik krizlerinden ders aldık mı? – 3 (Üçüncü nesil kriz modelleri)

Üçüncü neslin bir adım ötesi olarak gelişen dördüncü nesil kriz modelinin odağında gevşek para politikası, asimetrik bilgi, denetim dışı kalan karmaşık finansal mekanizmalar, balonlar ve küresel likidite akışları yer alıyor. Ayrıca kriz kapitalizmin anavatanında bir gelişmiş ülkede patlak veriyor.  

Dördüncü nesil kriz modelleri

Dördüncü nesil kriz modeline örnek olarak gösterilen 2008 Küresel krizi, kapitalizmi ve finansal sermayeyi uzun yıllar sorgulattı. 

Şöyle ki, kapitalist sistemde sermayenin amacı üretimden çok “kârlılığa” odaklanırken kârın kaynağı da önemini yitiriyor. Kapitalizmin içinde bulunduğu kârlılık krizi ile birlikte sermaye birikimi sürecinin finansallaşmasının giderek yaygınlaşması ön plana çıkıyor.

O nedenle kapitalist sistem günümüzde sermaye birikimini reel sermaye üzerinden değil, finansal sermaye üzerinden devam ettiriyor. Finansal sermaye ise yeni kârlılık alanları bulmak üzere reel sermayeden daha hareketli ve hızlı.

Ancak finansallaşmayla beraber iktisadi temellerden kopuk balonlar kısa vadeli rantlara yönelince istikrarsız ve kırılgan bir yapı ortaya çıkarıyor. 

Piyasada alınıp-satılan menkul değerlerin fiyatları bu varlıkların gerçek değerini yansıtmazsa, varlığın fiyatı, varlığın gerçekte olması gereken değerinden saparak ekonomik temellerle açıklanamayacak derecede yükselirse balonlar oluşur. Bu modelde asimetrik bilgi ve ondan türeyen ahlaki tehlike ile ters seçim olguları piyasada fiyatlara yönelik bilgilere güven duyulmasını önler. Ardından bir şekilde çöküş gelir.

2008 Küresel Krizi

Ekonomik ve mali krizlerin yalnızca gelişmekte olan ülkelere özgü olduğu genellemesi, 2007 yılından itibaren başlayan ve etkileri uzun yıllar devam eden 2008 Küresel kriziyle birlikte geçerliliğini yitirmişti. Çünkü bu defa kriz, gelişmiş bir ülke olan ABD’de baş göstermişti.

Küresel krize giden süreçte düşük faiz ortamı vardı. Hatta böyle........

© T24