Bazen yazmak çok zor. Bazı acıların dili, kemiği, tarifi ve birinci elden empatisi yok. Çocukların öldürülmesi karşısında yaşanan büyük öfke ve çaresizliği paylaşıyorum sadece milyonlarla birlikte...

Kahramanmaraş’taki okul katliamı ve C31k dijital topluluğuyla yeniden gündeme gelen, dijital dünyanın karanlık odalarında köklenip gelişen “incel” (involuntary celibate /istemsiz bekâr) söylemi üzerine bir kaç teorik çıkarım yapabilirim ancak belki.

İncel toplulukları, kendilerini romantik ve cinsel ilişkilerden dışlanmış erkekler olarak tanımlar, bu da kadınlara yönelik suçlamaları beraberinde getirir. İncel düzeyde, kadınların seçme özgürlüğü “haksız avantaj” ya da “doğal düzene aykırı” olarak kodlanır. Böylelikle bireyin yalnızlığı, ideolojik kolektif  bir öfkede karşılık bulur.

Alandaki güncel çalışmalar gösteriyor ki; incel söylem, “hak iddiası” kadar  “cinsel ayrıcalık beklentisi” ile de şekillenen bir yapıda. Kişisel deneyim, bireyi aşarak politik manada yeniden üretiliyor (Baele, Brace & Coan, 2019; Ging, 2019). Bu da feminizmin temel görüşlerinden arzunun ve ilişkinin apolitik olmadığı savıyla örtüşen bir sonuç.

Erkeklik krizi ve hak iddiası

Ölümünün 40. yıl dönümünü yakın zamanda geride bıraktığımız Simone de Beauvoir’ı ve İkinci Cins’ini referans alırsak, o: “Erkek, kendisini özne olarak kurarken kadını öteki olarak tanımlar,”der.  Bu bağlam, R. W. Connell’ın hegemonik erkeklik kavramıyla da okunabilir. Connell’a göre erkeklik, sabit olmayan, güç ilişkileriyle sürekli ve tekrar  kurulan bir yapıdır. İncel ideoloji, bu yapıyı sabit kılarak hiyerarşiyi doğallaştırır.

Bu hiyerarşik sistemde, “Chad”ler, en üst seviyedeki karizmatik, kaslı, fiziksel çekiciliği olan ve kadınlar tarafından tercih edilen erkeklere verilen isimdir.  Kadınlarla romantik ve cinsel ilişkiye girme ihtimalleri yüksek olan bu erkekler, kadınların ilgisini çekerek incellerin hayatını iyice zorlaştırırlar.

Chad’in karşı cinsteki karşılığı “Stacy”ler ise popüler, sosyal, aktif  ve fiziksel çekiciliği yüksek kadınları temsil eder. Bu kadınlar, incelleri ve diğer tüm erkekleri yok sayarak  sadece “Chad”lerle ilişki kurarlar.  “Stacy”lerin bir alt seviyesinde ortalama çekicilikteki Becky’ler, hiyerarşinin ortasında- iki cinsiyetten de olabilen- “Normi”ler (normaller) ve sıralamanın en alt basamağında “incel”ler yer  alır.

Görünen o ki incellik, güncel erkeklik krizinin radikal bir tezahürü. Neoliberal bireycilik, ekonomik güvencesizlik ve dijitalleşme, geleneksel erkeklik rollerini aşındırırken; incel söylem, kaybını telafi etmek için biyolojik determinizm ve hiyerarşik cinsiyet kavramına sıkı sıkıya tutunuyor.

İncel söyleminin geniş kitelelere ulaşmasında, en önemli role dijital platformlar sahip. Forumlar, anonimlik ve algoritmik yankı odaları, bireysel kırgınlık ve öfkenin kolektif  nefret diline evrilmesini mümkün kılıyor. Bu ortamda, kadınlar kategorize edilirken “Chad” ve “Stacy” gibi stereotiplerle  insan ilişkileri indirgenmiş bir piyasa modeline dönüştürülüyor. Debbie Ging, bu dijital erkeklik biçimlerini “ağ temelli mizojini” olarak tanımlar ve çevrimiçi kültürün bu ideolojileri normalleştirme gücü olduğunun da altını çizer.

Dijital ekosistem, grooming ve radikalleşme

Feminist teori, bu indirgemeciliği eleştirirken arzunun karmaşıklığını ve özneler arası doğasını vurgular. Arzu, yalnızca fiziksel özelliklere indirgenemez; kültürel, duygusal ve etik boyutları içerir. İncel söylemi ise bu çok boyutlu yapıyı reddederek deterministik bir dünya görüşü öne sürer.

Son yaşananlar ve geçmişteki bazı incel saldırıları (örneğin 2014 Elliot Rodger - Isla Vista olayı), ideolojinin şiddet potansiyelini görünür kıldı. Bu ve benzeri eylemler, failin kendisini “mağdur” olarak konumlandırdığı bir anlatıyı meşrulaştırılmaya çalışır. Feminist perspektif, mağduriyet retoriğinin özünde bir iktidar talebini gizlediğini dile getirir.

Michael Kimmel, eril öfkenin çoğu kez “hak kaybı algısı”ndan beslendiğini belirtir. İncel şiddeti  bu çerçevede, bireysel başarısızlıktan ziyade kolektif hak iddiasının radikal bir formunu oluşturur.

Dijital grooming (dijital manipülasyon)  süreçleriyle pekiştirilen bu ideoloji, bireysel kırılganlığı, kolektif bir radikalleşme hattına bağlayarak şiddeti, istisna olmaktan çıkarır ve  anlamlı bir “eylem” olarak yeniden çerçeveler. Dolayısıyla, incel şiddeti yalnızca bireysel bir sapma değil; dijital çağın ürettiği yeni bir ideolojik şiddet formu olarak ortaya çıkar.

Feminizmin dönüştürücü yanıtı

İncel fenomeni, güvenlik ve kriminal boyutunun yanında etik, politik ve kültürel bir kriz olarak ele alınması gereken bir mesele. Feminist bakış açısı, bu krize karşı eleştiri niteliğiyle birlikte, ilişkilerin yeniden kurulabileceği bir zemin önerir: Karşılıklı tanıma, eşitlik ve şiddetsiz arzu etiğiyle inşa edilen sağlam bir zemin.

Feminizm, incel söylemi alternatifler üreterek yanıtlayabilir. “Toksik erkeklik” kavramı, erkeklerin de katı cinsiyet normlarından zarar gördüğünü açıkça ortaya koyuyor. Bu bağlamda çözüm, kadınların özgürlüğünü kısıtlamaktan değil; erkeklik tanımlarını dönüştürmekten geçiyor. Yeni erkeklik modelleri; duygusal açıklık, eşitlikçi ilişki modeli ve empatiyi merkeze alırken bu dönüşüm, yöneliminden bağımsız, herkes için özgürleştirici bir potansiyel anlamına gelir.

Kaynaklar

Baele, S. J., Brace, L., & Coan, T. G. (2019). From “Incel” to “Saint”: Analyzing the violent worldview behind the 2018 Toronto attack. Terrorism and Political Violence, 33(8), 1667–1691.

Beauvoir, S. de. (2011). The second sex (C. Borde & S. Malovany-Chevallier, Trans.). Vintage. (Original work published 1949)

Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). University of California Press.

Ging, D. (2019). Alphas, betas, and incels: Theorizing the masculinities of the manosphere. Men and Masculinities, 22(4), 638–657.

Kimmel, M. (2013). Angry white men: American masculinity at the end of an era. Nation Books.

Kelly, A., & Aunspach, R. (2020). Incels, violence, and social media: A systematic review of online misogyny. New Media & Society

© T24