"Gertrude Stein 19. yüzyılı öldürmek istiyordu ama 21. yüzyıl bunu kendi kendine yapabiliyor" diyor Deborah Levy son kitabında.

21. yüzyıl kendini öldürebiliyor. Ne demek istemiş olabilir Levy bu cümleyle? Cümleyi okuduktan sonra ekranı kapattım ve bir süre salonun camından görünen üç uzun bloka baktım. Aynı gün içinde o kadar çok politik kriz patlak verdi ki, 21. yüzyılın kendisini öldürmesi tezini dünyaya baktığım yerden yorumlamaya başladım. Odada bir yetişkin olsa ona da soracaktım, "Sence Levy ne demek istedi?" 19 katlı blokta taş çatlasa beş dairenin ışığı yanıyor. Cuma akşamı, tatil öncesi herkes bir yerlerde olmalı. Hani sanki evde olsalar bunu karşı apartmanla tartışabilecekmişim gibi. Sonra iş başa düştü ve cevabı düşünmeye başladım.

Gertrude Stein, modern sanatın ve modern edebiyatın şekillendiği ağların merkezindeki önemli kişilerden biriydi. Paris’teki evi bir tür kültürel laboratuvar gibiydi. Picasso, Matisse, Hemingway, Fitzgerald gibi isimlerin uğrak yeriydi evi. Ama Stein’ın asıl önemi dil anlayışıydı. O, romanın yalnızca hikâye anlatmak zorunda olmadığını düşündü ve dili bir anlam taşıyıcısı olmaktan çıkardı.

Picasso'nun Gertrude Stein portresi

Rose is a rose is a rose is a rose/ bir gül bir güldür bir güldür bir gül. Stein bu dizeyi bir şiirinde kullandı. Bu cümle "Şeyler oldukları şeydir" diyor olabilir ama Stein’ın asıl amacı dilin üzerine çöken kültürel klişeleri, sembolleri temizlemekti. Bir kelimeyi tekrar ederek okurun dikkatini yeniden doğrudan çiçeğin kendisine çevirmeye çalışıyordu. Amaç, okuyucunun güle onu ilk kez görüyormuş gibi bakmasını ve onu yeniden deneyimlemesini sağlamaktı. Burada çok modernist bir fikir var aslında. 19. yüzyıl edebiyatı çoğu zaman nesneleri temsil ederken, Stein nesnenin kendisine geri dönmek istiyordu. Yani gül artık aşkın, romantizmin ya da şiirselliğin sembolü olmaktan çıksın, yeniden yalnızca bir gül olsun istiyordu. Modernizmin dili parçalama ve yeniden kurma isteğinin en küçük ama en ünlü örneklerinden biri bu.

Stein ve........

© T24