Eminönü hanlar dosyası için günlerdir semtin altını üstüne getiriyorum. Adımlarım bu kez beni İstanbul’un hafızasını en iyi bilen isimlerden biriyle, yılların rehberi Hüseyin Avni ile buluşturuyor. “Kapalıçarşı ve Hanlar Bölgesi” turunun ilk kısmı tamamlanmış ve öğle yemeği için Çemberlitaş’taki Şeymuz Kebap’ta ara verilmiş. Hüseyin Avni hesabını ödeyip grubu tatlıcıya yolluyor ben de sorularımı yanıtlamak üzere kayıt cihazımı çıkarıyorum. Dünyanın en güzel camilerinden Nuruosmaniye Camii’nin yakınında yavaştan konuşmaya başlıyoruz. Sonrasında rotamız belli. Cami gezilip, Kapalıçarşı’nın Sandal Bedesteni kısmına yapılacak kısa ziyaret sonrası hanlar ziyaret edilecek. 

Katılımcılar tarihe olduğu kadar dostluğa da meraklı. Çoğu yıllardır Hüseyin Avni ile başta İstanbul olmak üzere dünyanın farklı yerlerini gezmiş isimler. Aralarındaki yakınlık hemen seziliyor. Grupta iki tane de tur rehberi var. Bölgeyi çok bildikleri halde sırf bu dostluk sebebiyle buradalar. Hüseyin Avni anlatıyor biz de dinliyoruz:

Hüseyin Avni

- Dünyanın herhangi yerinde yaşayan biri İstanbul’a geldi ve sizi buldu. Tura katılacak ama "Ben buraları hiç bilmiyorum, bana buranın ruhunu nasıl özetlersiniz?" dediğinde o yabancıya ne anlatırsınız?

Buranın dünyanın en eski AVM’lerinden biri olan Kapalıçarşı’yı barındıran bir yer olduğunu söylerim. Kapalıçarşı’ya iliştirilmiş hanları anlatırım. Sonra da Kapalıçarşı ile hanları geziyoruz diye eklerim. Vezir Han, Büyük Yeni Han, Büyük Valide Han oralarda tarihi anlatıyoruz. Hem hanların tarihi, ilk inşaları, şehir, pazar ve kervansaray da denen menzil hanlarının yaşadıkları dönüşümleri anlatıyoruz. Mesela bir sürü han, en sağlam alt yapılar olan Bizans sarnıçlarının üzerine yapılmış. O sarnıçların depo ya da bizzat sarnıç olarak kullanıldığını anlatıyoruz. Kısacası tarih ve mekân ilişkisini. 

- Rota çok zengin görünüyor, tüm hanları gezdiriyor musunuz?

Zaman yetmediği için bu mümkün olmuyor. İç avlulu hanları gezerken modern hanlara uğramıyoruz. 

- “Kapalıçarşı ve Hanlar Bölgesi” turunda bir günde kaç adım atıyorsunuz?

Toplam 12-13 bin adım atıyoruz.

- Yıllardır bu sokakları adımlayan biri olarak, hanlara dair kişisel duygularınızı öğrenebilir miyim?

Hanlar bugün itibariyle İstanbul’un terk edilmiş yapıları çünkü artık eski işlevlerini yerine getirmiyorlar. Özellikle Büyük Valide Han, Vezir Han gibi büyük avluları olan hanlara zamanında kervanlar geliyordu. Sürekli canlı bir ortam vardı. Hanların alt katları üretim, üst katları konaklama için kullanılıyordu. Şehrin ekonomisinin çok güçlü damarları. Fakat zamanla el üretimi bitti. Sanayi devriminin bize yansımasıyla üretim büyük ölçekli mekanlara, fabrikalara kaydı. Haliç'in iki yakasında fabrikalar açıldı. Süleymaniye'de Fatih Cami çıkışında eski tekstil fabrikaları binaları duruyordu. Haliyle buradaki hanlar da modern hanlara dönüştü. 19. yüzyılda avlusuz ve büro hanları diye tabir edilen bir katında banka gibi yerlerin, bir katında büroların olduğu hanlara dönüştü. 

Nuruosmaniye Camii

- Genel dönüşümden bahsettiniz ama odağı biraz daraltırsak, Kapalıçarşı’yı çevreleyen 16 handan söz edersek neler söylersiniz?

Onlar Kapalıçarşı’ya iliştirilmiş hanlar diyebiliriz. Her biri farklı dönemlerde genelde paşalar tarafından yaptırılıyor. Handa üretim yapılıyor ve sokağında o üretimler satılıyor. Bugün........

© T24