Bu pazar günü yine felsefi bir konuya yer verelim istedik. Romalı devlet adamı ve filozof Seneca’nın İş Bankası yayınlarından çıkan “Mutlu Yaşam Üzerine ve Yaşamın Kısalığı Üzerine” (Latinceden çeviren Cengiz Çevik, 2025)  isimli kitabını özetleyerek felsefi anlayışını ortaya koymaya çalışalım.

69 yıllık bir ömrü olan Seneca (MÖ 4 - MS 65), insanın iyiyi ve kötüyü doğru muhakeme ederek, yani aklını kullanıp ahlaki doğrulara önem veren, ölçüsüz hazları reddeden erdemli bir yaşamla mutlu olabileceğini belirtiyor.

Seneca’nın felsefesinde, erdemli davranmakla mutlu olunabileceğine vurgu yapılıyor. Peki, erdem kavramını nasıl tarif edebiliriz: Erdemli olmak, bir anlamda ruhi olgunluğa erişmiş olmak demektir.

Daha geniş tanımıyla “erdemli olmak”, ahlaki olarak doğru, iyi ve güzel olan davranışları bir yaşam biçimi haline getirmek, yanlış ve zararlı olanlardan ise bilinçli olarak kaçınmaktır. Kişinin ahlaki değerleri içselleştirip akıl ve iradesiyle bunları hayatına yansıtması sürecidir.

Seneca da, “erdemli olan ahlaksızca öneride bulunmaz” diyor. Herhangi bir pratik sonuç doğurmasa bile insanlar yararına uğraşmanın övgüye değer olduğunu belirtiyor.

Seneca, kişinin sözleriyle eylemlerinin birbirine uygun olmasına da önem veriyor. Sabır, cesaret ve azimle zorluklara karşı mücadele etmenin de erdemli bir yol olduğunu söylüyor. “Yaşam, değerlendirmeyi bilirsen uzundur” diyen Seneca, bu konudaki görüşünü şöyle açıklıyor:

“Yaşam yeterince uzun ve tamamı iyi düzenlenirse, en büyük işlerin başarılmasına fazlasıyla yetecek kadar bahşedilmiştir. Buna karşılık yaşam herhangi iyi bir şeye adanmadığında, lüks ve umursamazlık yüzünden tükenir ve kaçınılmaz sonun baskısıyla bizden uzaklaşır. İşte bunu anlamadığımız zaman da, yaşamın çoktan geçip gittiğini daha sonra kavramış oluruz”.

Romalı filozof, insanın her gününü son........

© soL