Başlıktaki “laiklik ve anayasa” sıralamasını vurgulamakta yarar var. Laiklik hukukun değil, hukuk laikliğin ürünüdür. Laikliğe bakılacak yer ussal, bilimsel, aydınlanmacı toplumsal ilişkilerle birlikte dinler üzerine antropolojik incelemelerdir. Cumhuriyet de aynı ilişkilerin ürünü olarak biçimselliğinden öte “halkın egemenliği ve iktidarı”dır. Ve laiklik cumhuriyetin olmazsa olmaz en temel ilkeleri arasındadır. Yurttaş olarak bireysel, toplumsal, kültürel, siyasal ve ekonomik tüm hak ve özgürlüklerin özü cumhuriyet ve ilkeleriyle meşruluk kazanır, yaşama geçer.

Anayasa, cumhuriyet ve ilkelerinin, tüm hak ve özgürlüklerin, toplum içinde devletin ve hukukun, devlet içinde siyasal iktidarın ve idari düzenlemelerin temel hukuksal meşruluk belgesi ve güvencesidir.

Konumuz yönünden genel bir anayasal saptama yaparsak;

Anayasa hükümleri (dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten Başlangıç kısmı da bu hükümlere dahildir), yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Yasalar Anayasaya aykırı olamaz. Hiçbir kimse ve organ kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz. Yürütme yetkisi ve görevi, cumhurbaşkanı tarafından, Anayasa ve yasalara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir. Milletvekilleri, cumhurbaşkanı ve yardımcıları, bakanlar Anayasaya bağlılık için andiçer. Hak arama özgürlüğünün ve adil yargılanma hakkının gereğini yerine getiren yargı makamları Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak hüküm verir.

Anayasanın 2. maddesindeki (başlangıçta belirtilen temel ilkeler arasında yer alan) “laiklik ilkesinin gereği olarak kutsal din duygularının, devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı” ve “laik hukuk devleti” ilkesi doğrudan ya da dolaylı olarak değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez hükümler arasındadır.

Anayasanın temel hak ve özgürlüklerdeki sınırlamaların “laik Cumhuriyetin gereklerine” aykırı olamayacağı (m.13), hak ve özgürlüklerden hiçbirinin “laik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde” kullanılamayacağı (m.14), “ibadet, dini ayin ve törenler”in “14. madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla” serbest olduğu (m.24), kimsenin “ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya” zorlanamayacağı ve “dini inanç ve kanaatlerinden........

© soL