Sokağıma geçen hafta beşinci kahveci açıldı. Otuz metrelik bir mesafede beş farklı tabela, beş farklı “üçüncü nesil kahve” vaadi, beş ayrı “bizim çekirdek biraz başka” iddiası.

Terzim, kunduracım, perdecim sırasıyla kapanıp kahveciye dönüşüyor. Birinin masaları dolu görününce birkaç dükkân öteye bir başkası açılıyor. Ama beşinci kahveci açılınca insan sormadan edemiyor: Biz gerçekten bu kadar çok kahve mi içiyoruz, yoksa sokaklarımız bize başka bir şey mi anlatıyor?

Rakamlar, bunun yalnızca benim sokağıma ait bir görüntü olmadığını düşündürüyor. Sektör temsilcilerinin farklı hesapları kişi başına yıllık tüketimi 1,1 ile 1,8 kilogram arasında gösteriyor. Tahminler değişse de işaret ettikleri yön aynı: Türkiye on-on beş yıl öncesine göre çok daha fazla kahve içiyor.

Kahve yalnızca fincanlarımızda değil, sokaklarımızda da çoğalıyor. Allegra World Coffee Portal’ın Project Café Turkey 2026 raporuna göre Türkiye’de markalı kahve dükkânlarının sayısı 4.813’e ulaşmış. Pazar yalnızca bir yılda yüzde 8,4 büyümüş. Avrupa’daki her on iki markalı kahve dükkânından biri Türkiye’de; İngiltere, Almanya ve Rusya’nın ardından kıtanın dördüncü büyük pazarıyız.

Üstelik bu yalnızca sayılabilen kısım. Allegra’nın araştırması zincirleri ve markalı işletmeleri izliyor; sokağımdaki beş kahveci gibi bağımsız kafelerin toplam sayısı, ne kadar yaşayabildikleri ve nasıl işler yarattıkları hâlâ istatistiklerin kör noktasında. Bir tarafta gözümüzün önündeki çoğalma, diğer tarafta bu manzarayı bütünüyle okumamıza yetmeyen bir veri boşluğu var.

Bu boşluğun peşine düşünce yol tanıdık bir komşuya çıkıyor: Yunanistan’a.

Neyin kime ait olduğu konusunda hemfikir olamasak da benzer bir mutfağı paylaştığımız Yunanistan’la, meğer yalnızca tariflerimiz değil ekonomik sıkışmalarımız da benzeşiyor olabilir.

Bir teselli ödülü ve performans nesnesi olarak kahve

Kahve makineleri üreticisi Versuni’nin tüketici araştırmasına göre Türkiye’de kahve tüketiminin yaklaşık yüzde 70’i zaten evlerde gerçekleşiyor. Yani kahvecide satın aldığımız şey yalnızca kahve değil. Kahveyi evde içebildiğimiz halde kahveciye gitmemiz, orada parasını ödediğimiz başka şeyler de olduğunu düşündürüyor.

Peki neden kahvecilere gidiyoruz?

Bir masa, evden uzakta geçirilecek birkaç saat, çalışacak bir köşe ya da biriyle buluşma imkânı… birçok nedenimiz olabiliyor. Ancak mesele yalnızca oturacak/çalışacak bir yer bulmak değil. Bu sorunun yanıtlarından biri de “ruj etkisi” denilen tüketim örüntüsünde saklı olabilir.

Ekonomik olarak zorlandığımız dönemlerde tüketmekten bütünüyle vazgeçmiyor, neyi satın alabileceğimizi yeniden sıralıyoruz. Ev, araba ya da tatil gibi büyük harcamalar erişilemez hale geldikçe bunların yerini daha küçük, “hak edilmiş” ve kısa süreliğine de olsa iyi hissettiren harcamalar alıyor.

Sosyolog Juliet Schor bu tüketim davranışını 1998’de tarif etmişti. Ancak kavramın “ruj endeksi” adıyla popülerleşmesi, Estée Lauder yöneticisi Leonard Lauder’ın 2001’de ekonomi daralırken ruj satışlarının arttığına dikkat çekmesiyle oldu. Her kriz döneminde ve herkes için aynı biçimde işleyen bir ekonomik yasa değil elbette. Ama büyük hayaller küçülürken küçük tesellilerin neden büyüdüğünü anlamak için iyi bir çerçeve.

Kahve de bugünün rujuna benziyor. Gündelik sayılabilecek kadar sıradan, kendimizi ödüllendirilmiş hissedeceğimiz kadar özel ve tekrar tekrar alınabilecek kadar erişilebilir. Bir evin, arabanın ya da tatilin vaat ettiği hayatı satın alamıyoruz belki; ama o hayata ait küçük bir hissi bir fincanlığına satın alabiliyoruz.

Bugünün küçük lüksleri yalnızca iyi hissettirmiyor; iyi de görünüyor. Elde taşınabiliyor, fotoğrafı çekilebiliyor, story’ye konabiliyor.........

© Serbestiyet