Tartışmayı “Öcalan Marksist mi?” darboğazından çıkarmak

Veysi Sarısözen’in “Teori ve program diyalektiği” başlıklı yazısı, ilk bakışta Öcalan’ın Marksist teoriyle ilişkisi ve Kürt Özgürlük Hareketi’nin güncel stratejisi üzerine bir tartışma açıyor görünse de, gerçekte çok daha kapsamlı bir sorunu gündeme getirmektedir: Teori ile program arasındaki ilişki nedir; demokratik bir eylem programı sosyalist stratejiyle nasıl ilişkilendirilmelidir; ulusal sorun ile sınıf mücadelesi hangi tarihsel zeminde birbirine bağlanabilir; demokratikleşme kapitalist devletin sınırları içerisinde bir reform süreci olarak mı kalacaktır, yoksa sosyalist dönüşümün maddi ve siyasal koşullarını mı yaratacaktır? Bu sorular, Öcalan’ın Marksist olup olmadığına ilişkin skolastik bir kimlik tartışmasından çok daha önemlidir. Çünkü Marksizm düşünürlere verilen bir mezhep ruhsatı değil, toplumsal gerçekliği sınıfsal ilişkiler, üretim tarzı, devlet, iktidar ve tarihsel çelişkiler üzerinden açıklayan eleştirel ve devrimci bir yöntemdir. Bu nedenle Öcalan’ın ya da herhangi bir düşünürün Marksizmle ilişkisi, onun kendisini nasıl tanımladığından önce, ileri sürdüğü kavramların kapitalist toplumun gerçek hareket yasalarını ne ölçüde açıkladığı ve bu kavramların hangi siyasal pratiğe bağlandığı üzerinden değerlendirilmelidir.

Sarısözen’in önemli katkısı, felsefi ve bilimsel teorilerin parti kararlarıyla dogmaya dönüştürülmesine karşı çıkmasıdır. Bu tutum Marksist düşüncenin canlılığı bakımından savunulmalıdır. Ancak teori ile programı birbirinden fazla ayırmak da aynı ölçüde sorunludur. Çünkü program, teorinin siyasal pratiğe çevrilmiş biçimidir. Bir hareketin “demokratik entegrasyon”, “demokratik konfederalizm”, “proletarya diktatörlüğü”, “sosyalist devlet”, “komünal demokrasi” veya “bölgesel devrim” gibi kavramlardan hangisini stratejik eksen olarak seçtiği yalnızca teorik bir tercih değildir; bu tercih, iktidarın hangi sınıfsal güçler tarafından kullanılacağını, mülkiyet ilişkilerinin nasıl dönüştürüleceğini, devletin hangi biçimde yeniden örgütleneceğini ve sınıf mücadelesinin hangi doğrultuda ilerleyeceğini belirleyen siyasal sonuçlara sahiptir. Dolayısıyla Marksist diyalektik açısından teori, program ve pratik birbirinden koparılamaz. Teori pratiği aydınlatır, program teoriyi siyasal hedeflere çevirir, pratik programı sınar ve pratikte ortaya çıkan yeni çelişkiler teorinin yeniden geliştirilmesini zorunlu kılar. Sorun, programın her gün yeniden yazılması değil; programın dayandığı toplumsal gerçekliğin her gün yeniden sınanmasıdır.

Demokratik entegrasyon: Çözüm mü, geçiş uğrağı mı?

Sarısözen’in temel siyasal önerisi olan “Kürt sorununu demokratik entegrasyon sürecinde çözmek ve devlet rejimini barışçıl mücadeleyle demokratikleştirmek”, tarihsel koşullar içinde ciddiyetle ele alınması gereken bir stratejik önermedir. Ancak burada Marksist açıdan temel soru şudur: Demokratik entegrasyon neyin içine ve hangi sınıfsal ilişkiler temelinde gerçekleşecektir? Eğer entegrasyon, Kürt toplumunun devlet tarafından inkâr edilmesinin sona erdirilmesi, siyasal hakların güvence altına alınması, zorunlu asimilasyon politikalarının tasfiyesi, yerel demokratik örgütlenmelerin güçlendirilmesi ve halkların eşit yurttaşlık temelinde siyasal yaşamın öznesi haline gelmesi anlamına geliyorsa, bu süreç tarihsel olarak ilerici bir demokratik kazanım niteliği taşır. Fakat “entegrasyon” kavramı, kapitalist devlet ile Kürt toplumunun karşılıklı uzlaşması biçiminde anlaşılır ve bu uzlaşmanın sınıfsal karakteri sorgulanmazsa, demokratik entegrasyon kolaylıkla ulusal ve sınıfsal çelişkilerin üzerini örten bir toplumsal uzlaşma projesine dönüşebilir. Marksist eleştirinin temel görevi tam da burada başlar: Demokratik entegrasyonun kendisini değil, onun hangi sınıfsal güçlerin çıkarları doğrultusunda ve hangi tarihsel hedefe bağlanacağını sorgulamak.

Çünkü demokrasi ile sosyalizm aynı şey değildir. Demokratik hakların genişletilmesi, siyasal baskının geriletilmesi, Kürt sorununun demokratik çözümü ve devletin otoriter yapısının dönüştürülmesi sosyalist hareket için son derece önemli kazanımlar olabilir. Ancak kapitalist üretim ilişkileri olduğu sürece burjuva demokrasisi de mümkündür. Sermaye egemenliği, siyasal olarak demokratik kurumlarla birlikte var olabilir. Hatta kapitalizm, belirli tarihsel koşullarda demokratikleşmeyi kendi yeniden üretiminin istikrarlaştırıcı bir mekanizması olarak kullanabilir. Bu nedenle demokratik entegrasyonun sosyalist niteliği kendiliğinden ortaya çıkmaz. Onu sosyalist stratejinin bir parçası haline getiren şey, demokratikleşmenin kapitalist mülkiyet ilişkilerinin sınırlarını aşan bir sınıf mücadelesinin gelişme alanına dönüştürülüp dönüştürülememesidir.

Bu nedenle demokratik entegrasyonun Marksist yorumu şu biçimde kurulmalıdır: Demokratik entegrasyon bir nihai toplumsal model değil, demokratik devrimin belirli bir uğrağı olabilir. Onun tarihsel anlamı, yalnızca Kürt sorununu çözmesinde değil, Türkiye’de ve Ortadoğu’da emekçi sınıfların siyasal özneleşmesinin önündeki devletçi, milliyetçi ve otoriter engelleri zayıflatmasında aranmalıdır. Eğer demokratik entegrasyon, emekçilerin örgütlenme alanını genişletiyor, ulusal baskının sınıf dayanışmasının önündeki engellerini kaldırıyor, Türk ve Kürt emekçilerinin ortak mücadelesinin maddi koşullarını yaratıyor ve sermaye egemenliğine karşı daha ileri mücadelelerin önünü açıyorsa, demokratik devrimin bir parçası olarak ilerici bir işlev kazanır. Fakat bu süreç Kürt ve Türk burjuvazilerinin yeni bir uzlaşmasına, sermaye düzeninin demokratik restorasyonuna veya sınıfsal antagonizmaların “barış” adına ertelenmesine dönüşürse, sosyalist perspektiften uzaklaşır.

Demokratik devrim: Ulusal sorunun çözümünü sınıf mücadelesine bağlamak

Burada “demokratik devrim” kavramını yeniden düşünmek gerekir. Demokratik devrim yalnızca parlamenter kurumların genişletilmesi veya devletin daha demokratik bir biçime kavuşturulması değildir. Marksist anlamda demokratik devrim, toplumun siyasal ve toplumsal yaşamını belirleyen otoriter, ulusal baskıcı,........

© sendika.org