Çocuk yetiştirirken ebeveynlerin en çok zorlandığı konulardan biri, çocuğun davranışlarını doğru yorumlayabilmektir. Özellikle “isteklerini dile getiren, kendini ifade edebilen yani özgüvenli” bir çocuk ile “abartılı özgüven geliştiren çocuk” olarak tanımlanan çocuk arasındaki fark çoğu zaman karıştırılır. Öncelikle şunu bilmek gerekir: Her çocuk, gelişiminin belirli dönemlerinde, benmerkezci davranışlar sergiler. Bu, normal ve beklenen bir süreçtir. Ancak bu davranışlar zamanla sınır, empati ve sorumlulukla dengelenmezse kalıcı bir tutuma dönüşebilir. ABARTILI ÖZGÜVEN NEDİR, NASIL GELİŞİR? Genellikle çocuğun her isteğinin karşılanması, sınırlarla yeterince karşılaşmaması ve “hayır” kelimesini deneyimlememesi sonucu ortaya çıkar. Birçok ebeveyn bunu bilinçli olarak yapmaz. Aksine, çoğu zaman, iyi niyetli nedenlerle gerçekleşir: • Çocuğunu üzmek istememek, • Yoğun yaşam temposu nedeniyle suçluluk hissetmek, • Tartışmadan kaçınmak, • “Mutlu çocuk = iyi ebeveynlik” düşüncesinin karışması. Ancak bu yaklaşım, kısa vadede kolaylık sağlasa da, uzun vadede çocuğun duygusal gelişimini bozabilir. ABARTILI ÖZGÜVENİN BELİRTİLERİ Aşağıdaki davranışlar sık ve sürekli görülüyorsa dikkat edilmelidir: • “Hayır” cevabını kabul edememek, • Sürekli almak istemek, yapılanları takdir etmemek, • Sabırsızlık ve bekleyememek, • Kendini öncelikli görmek, • Sahip olduklarından çabuk sıkılmak, • Başkalarının ihtiyaçlarını göz ardı etmek. Örneğin; Markette istediği alınmadığında yoğun tepki vermek, Oyun kaybedince kuralları değiştirmek istemek, Sürekli yeni oyuncak talep etmek, bu duruma örnek olarak verilebilir. ÖZGÜVENLİ ÇOCUK NASILDIR? Özgüvenli çocuk: • Kendini ifade eder. • İsteklerini dile getirir. • Ancak sınırlarla karşılaştığında tamamen yıkılmaz. • Zamanla “hayır” cevabını tolere edebilir. Yani özgüven, sınırsızlık değil; sınırlar içinde kendini var edebilmektir. NASIL DENGE KURABİLİRİZ? 1. Suçluluk duymadan “hayır” demek. Kısa ve net açıklamalarla sınır koyun. ” Alamayız çünkü ihtiyacımız yok.” 2. Tutarlı olmak. Bir gün izin verip ertesi gün yasaklamak, davranışı güçlendirir. 3. Duyguyu kabul edip, sınırı korumak. “İstediğini biliyorum ama şu an mümkün değil.” 4. Beklemeyi öğretmek. Her isteğin anında karşılanmaması, sabrı ve beklemeyi geliştirir. 5. Mutlu anları fark etmesini sağlamak. “Bugün seni mutlu eden neydi?” gibi sorularla farkındalık oluşturun. 6. Empatiyi geliştirmek. “Arkadaşın bu durumda nasıl hissetmiş olabilir?” gibi sorular sorun. 7. Paylaşmak ve hediye etmeyi öğretmek. Paylaşma ve yardım etme fırsatları oluşturun. SONUÇ Abartılı özgüven, çoğu zaman sevginin fazlalığından değil; sınırların eksikliğinden doğar. Sağlıklı Özgüven ise sevgi ve sınırın dengeli birleşimiyle gelişir. Unutulmamalıdır ki çocuklar, sadece “evet” lerle değil; doğru zamanda söylenen “hayır” larla çok daha sağlıklı ve donanımlı büyür.

Meltem ERDEMLİ Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Uzmanı

© Samsun Gazetesi