Altay Suroy Recepoğlu
Kosova, etnik ve siyasi çeşitliliğiyle karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu çeşitlilik, zaman zaman toplumsal gerilimleri ve hukuki anlaşmazlıkları beraberinde getirir. Kosova'da arabuluculuk, uzun süredir çözüm sürecinin önemli bir parçası olmuştur. Toplumsal uzlaşma ve hukuki çatışmaların çözümünde etkili bir araç olarak kabul edilir.
Kosova'da arabuluculuk süreci, resmi ve gayri resmi mekanizmaları içerir. Resmi arabuluculuk, mahkemeler veya devlet kurumları aracılığıyla gerçekleştirilebilirken, gayri resmi arabuluculuk daha sivil toplum kuruluşları veya barolar tarafından yürütülebilir. Her iki yaklaşım da etkili bir şekilde kullanılmaktadır.
Kosova'da arabuluculuk, hem kamu kurumları hem de özel sektör tarafından desteklenen birçok düzenleme ve yasal çerçeve tarafından şekillendirilmiştir. Bunlar, arabuluculuk sürecini düzenlemek, teşvik etmek ve etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak için çeşitli yolları içerir. Arabuluculuk, taraflar arasında iletişimi kolaylaştırır ve anlaşmazlıkların barışçıl bir şekilde çözülmesine yardımcı olur.
Arabuluculuk, mahkeme veya başka bir davanın açılmasından önce veya sonra yapılmasına bakılmaksızın, mahkemenin veya başka bir makamın münhasır yargı yetkisi başka bir kanunla öngörülmemişse, tarafların taleplerini özgürce elden çıkarabilecekleri ihtilaflı ilişkilerde uygulanır.
Özellikle konusu edim yükümlülüğünün yerine getirilmesi olan eşya hukuku uyuşmazlıklarında, diğer mülkiyet hukuku uyuşmazlıklarında, aile içi uyuşmazlıklarda, ticari uyuşmazlıklarda, idari konularda, çevre koruma alanındaki uyuşmazlıklarda, tüketici uyuşmazlıklarında da arabuluculuk mümkündür. Diğer tüm ihtilaflı ilişkilerde olduğu gibi, arabuluculuk ihtilaflı ilişkilerin niteliğine uygundur ve bunların çözümüne yardımcı olabilir.
2008 yılında bağımsızlığını ilan eden Kosova Cumhuriyet’inde uyuşmazlıkları çözen yaşlılar kurullarının varlığı çok gerilere gitmektedir. Bu gelenek yasayla düzenlenen arabuluculuk dönemlerine kadar sürmüştür.
Eskiden ihtiyarlar kurulu ve aksakallılar, toplum içinde önemli bir yere sahip olan ve saygı duyulan kişiler olarak arabulucu görevini üstlenirlerdi. Bu kişilerin arabuluculuk süreçleri, modern arabuluculuk uygulamalarına benzer şekilde taraflar arasında barış ve uzlaşmayı sağlamak amacıyla yürütülürdü. İşte bu süreçlerin nasıl işlediğine dair bazı bilgiler:
İhtiyarlar kurulu ve aksakallılar, yaşlılıkları, deneyimleri ve bilgelikleri nedeniyle toplum tarafından saygı gören kişilerdi. Onların sözüne güvenilir ve itibar edilirdi.
Taraflar, genellikle gönüllü olarak bu kişilere başvurur ve onların kararlarına saygı duyardı. Aksakallıların sözleri ve önerileri, taraflar için bağlayıcı kabul edilirdi.
İhtiyarlar ve aksakallılar, tarafsız ve adil bir şekilde davranarak taraflar arasındaki anlaşmazlığı çözmeye çalışırlardı. Kişisel çıkarlarından arınmış bir şekilde, toplumsal huzuru ve barışı koruma amacını güderlerdi.
Arabuluculuk süreci, müzakere ve uzlaşma üzerine kuruluydu. Taraflar arasındaki iletişimi sağlamak, karşılıklı anlayışı geliştirmek ve anlaşmazlığın çözümü için ortak bir zemin bulmak amaçlanırdı.
Arabuluculuk süreçlerinde, gelenek ve göreneklere, toplumun kültürel değerlerine ve etik kurallarına büyük önem verilirdi. Bu değerler, çözüm sürecinde rehberlik ederdi.
İhtiyarlar ve aksakallılar tarafından verilen kararlar, toplumsal normlar ve ahlaki değerler çerçevesinde bağlayıcı kabul edilirdi. Taraflar, bu kararlara uyarak toplumsal düzeni ve barışı korumuş olurlardı.
Bu geleneksel arabuluculuk yöntemleri, toplumsal dayanışma ve barışın korunmasında önemli bir rol oynamış ve modern arabuluculuk uygulamalarına da ilham kaynağı olmuştur.
1990 yıllarında kan davasında bulunan kabileleri, aileleri barıştırmak amacıyla birçok yerleşim yerinde “Kan davasında olanları barıştırmak “ adı altında uzlaşma kurulları kurulmuştur.
Kosova'da kan davalarını sona erdirmek ve tarafları barıştırmak için çalışan kurul, genellikle Kan Davasında olanları Barıştırma olarak bilinir. Bu kurul, geleneksel olarak toplumun saygıdeğer yaşlıları ve dini liderlerinden oluşur ve çatışmaların barışçıl yollarla çözülmesini amaçlar. İşte bu kurulun rolü, işleyişi ve elde ettiği somut sonuçlar hakkında bazı bilgiler:
Kan davalarını barıştırma kurulu, toplulukta saygı gören yaşlılar, dini liderler ve diğer itibarlı kişilerden oluşur. Bu kişiler, tarafsızlıkları ve bilgelikleri ile tanınırlar.
Kurul, tarafları dinler ve anlaşmazlığın kökenini anlamaya çalışır.
Kurul, taraflar arasında müzakere sürecini yönetir ve her iki tarafın da kabul edebileceği çözüm önerileri sunar.
Tarafları, dini ve kültürel değerler üzerinden barışa teşvik eder. Özellikle İslamiyet’in barış ve affetme öğretileri bu süreçte önemli bir rol oynar.
Süreç gizli yürütülür ve tarafların güvenliği ön planda tutulur. Tarafların açıkça konuşabilmesi için güvenli bir ortam sağlanır.
1990'larda Kosova'daki çatışmalar sırasında, Kurulun çalışmaları, toplumsal barış ve uyumun korunmasında büyük rol oynamıştır. Birçok aile, yıllarca süren düşmanlıkları sonlandırarak barış........

© ngazete