İSLAM DÜŞÜNCESİNDE HAK KAVRAMI: ONTOLOJİK TEMELLER VE BÜTÜNCÜL HAKİKAT

Giriş: Kuran’ın Merkezinde Bir Kavram Olarak Hak

Hak kavramı, Kuran-ı Kerim’de en sık zikredilen ve İslam düşünce atlasının merkezinde yer alan kavramlardan biridir. Kur’an’da bu kavram; cennetin, cehennemin, kıyametin, hesabın ve vahyin birer gerçeklik (hak) olduğunu vurgulamak için kullanılır. Ancak “hak”, sadece bir durumun doğruluğunu ifade etmekle kalmaz; aynı zamanda aşkın (müteâl) bir boyuta sahiptir. İslam hukukunda ve ahlakında; kadının, erkeğin, çocuğun, yöneticinin ve hatta anne-babanın hakkını belirleyen temel ölçü, bizzat mutlak hakikat olan “el-Hak” ismiyle Allah’ın kendisidir. Bu bağlamda hak, bir “hak ediş” olduğu kadar, hayatın her alanını kuşatan ilahi bir anlamlandırmadır.

Hakkın Kuran’da her alanda kullanımı ile dikkati çeken şey, olup biten her şeyin hakk ile yani hakikat ile bağıntılı bir şekilde gerçekleştiğidir. Hakikat, bilinemez olan değil, kuşatılamaz olandır. Hakikatin de hayatın çok katmanlılığı gibi bir gerçekliğe ve idealiteye sahip olduğunu ifade etmek hak olacaktır. Filozof adaylarının dikkat çektiği hakikat bilinemez olandır savı bir yanılsama yanında bir yanıltmayı da içermektedir. Bir şeyin ispatını salt tek bir sebebe irca etmenin kendisi tartışılmadan bu durumu açıklığa kavuşturmak mümkün görünmemektedir. Ancak, ispat, içsel bir zemine yaslı bir gerçekliği içinde taşır. Din, bu içsel gerçekliği işaret ederek kendisini betimler ve oraya yaslandırır. Peygamberin kabulü ve ona tabiiyeti de bu içsel huzur ve teslimiyet ile tanımlamamız gerekmektedir. İşte filozofların kaçırdığı şey bu… Kendi içsel huzurunu inşa etmemiş birisinin bütün bir insanlığın huzurunu sağlamaya matuf bir gerçeklik inşası beklenemez ki zaten bu hiçbir zaman ve zeminde gerçekleşmemiştir de…

1. Bütüncül Hakikat Tasavvuru: Ahsen-i Takvim

İslam’ın hak anlayışını modern düşünceden ayıran en temel unsur, sunduğu ‘bütünlükçü insan tasavvurudur’. Batı düşüncesi insanı büyük oranda bedene ve maddeye indirgerken, Doğu........

© Mir'at Haber