Ortadoğu bir kez daha yalnızca devletlerin değil, aynı zamanda fay hatlarının da hareketlendiği bir döneme girmiş durumda. İran ile ABD-İsrail hattı arasında büyüyen askerî gerilim, kısa sürede klasik bir çatışmanın ötesine geçti ve bölgesel dengeleri doğrudan etkileyen bir krize dönüştü. Enerji hatları, hava sahaları ve güvenlik dengeleri yeniden tartışılırken, gözler doğal olarak İran’ın iç dinamiklerine çevrildi. Bu dinamiklerin başında ise İran’daki Kürt meselesi geliyor.

Ancak mesele çoğu zaman yanlış bir çerçevede tartışılıyor. İran’daki Kürt varlığı, bazı jeopolitik analizlerin iddia ettiği gibi sonradan ortaya çıkmış taktik bir unsur değil. Kürtler yüzyıllardır İran’ın batısındaki Zagros hattında yaşayan tarihî bir toplumsal unsur. Bugün Kirmanşah, Kürdistan, Batı Azerbaycan ve İlam eyaletlerinde yoğunlaşan bu nüfus, İran toplumunun önemli bir parçasını oluşturuyor. Dolayısıyla İran’daki Kürt meselesi yalnızca güvenlik politikalarıyla açıklanabilecek geçici bir başlık değil; tarihsel, toplumsal ve siyasal boyutları olan çok katmanlı bir mesele.

Asıl mesele de tam burada ortaya çıkıyor. İran’daki Kürt bölgeleri uzun süredir merkezî otorite ile gerilim yaşıyor. Bu gerilim bugünün savaş ortamında ortaya çıkmış değil. Mahsa Amini’nin ölümünün ardından 2022’de patlak veren protestolarda Kürt şehirleri önemli bir rol oynadı; İran’ın batısındaki birçok kent protesto dalgasının ön saflarında yer aldı. Sonraki yıllarda da benzer toplumsal hareketler görüldü ve merkez-çevre ilişkilerindeki gerilim yeniden görünür hâle geldi. Bu tablo, İran’daki Kürt meselesinin yalnızca dış müdahalelerle açıklanamayacağını; aynı zamanda birikmiş toplumsal talepler, kimlik sorunları ve temsil tartışmalarıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor.

İran Kürtlerinin kolektif hafızasında en önemli kırılma noktalarından biri 1946’da kurulan Mahabad deneyimi. Kadı Muhammed öncülüğünde ilan edilen bu yönetim, modern tarihte ortaya çıkan ilk Kürt siyasi oluşumlarından biri olarak kabul ediliyor. Mahabad, Kürtçe eğitim, yerel yönetim ve kültürel haklar gibi talepler etrafında şekillenmişti. Ancak uluslararası........

© Milat