(Angelo Iacovella, Gönye ve Hilâl, Müt.: Tülin Altınova, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yl., Mart 2005 -ilk baskı: 1998, s. 61)

Macedonia Risorta’nın âzâ listesinde, Tevfik Rüştü Aras’ın isminin (“Rüşdü Tevfik”) bulunduğu sayfa…

Gencliğindeki emellerine kavuşan “Totaliter Şef”, arkadaşlarına, arada bir, bu hâtırayı anlattırmaktan zevk̆ alırmış. Kılıç Ali’ye göre, bu, “ileri görüşün şâyân-ı hayret bir tezâhürü”dür:

“Mustafa Kemal, Selânikte yine bir akşam o zaman sıhhiye müfettişi olan eski Hariciye Vekili Dr. Tevfik Rüştü Aras, Nuri Conker, Salih Bozok Beylerle birlikte Olimpiyos birahanesinde oturmuşlar, içerlerken devletin dış siyaseti bahis mevzuu oluyormuş. Bu arada Mustafa Kemal Bey bir takım acı tenkidler yaptıktan sonra işi lâtifeye dökmüş ve Tevfik Rüştü Beyi göstererek:

‘- Bu sakîm siyaseti bir gün doktor vasıtasiyle düzelttireceğim.' deyince yakın ve teklifsiz arkadaşı olan Nuri Conker:

‘- Ne? Ne? Sen mi düzelttireceksin?' diye istihfafla sormuş. Bunun üzerine Nuri Beyle aralarında şöyle bir muhavere geçmiş:

‘- Evet, ben doktoru Hariciye Nazırı yapacağım, bütün falsoları ona tamir etireceğim.'

“Nuri Bey lâtife ederek sormuş:

‘- Demek sen doktoru Hariciye Nazırı yapacaksın, o halde ya beni?'

‘- Seni de Vali ve kumandan yaparım!'

“Bu muhavereye, hazır bulunan Salih Bozok da karışıyor:

‘- Herhalde bu arada beni de bir şey yaparsınız?'

“Mustafa Kemal Bey, Salihin bu sualine, biraz düşündükten sonra:

‘- Salih seni yaver yapacağım ve yanımdan ayırmıyacağım.' cevabını verince Nuri Bey yine dayanamamış, tekrar atılarak:

‘- Allahını seversen sen ne olacaksın ki hepimize şimdiden böyle bir takım mansıplar veriyorsun?' demiş.

“Mustafa Kemal Bey, Nuri Beyin bu sorduğu suale gülerek:

‘- Bu memuriyetleri, bu mansıpları veren ne olursa işte ben o olacağım!' diye cevap vermiş.

“Vaktiyle genç bir zabit çağında iken arkadaşları arasında cereyan etmiş olan ve ileri görüşün şayanı hayret bir tezahürü sayılan bu muhavereyi, Atatürk, bu arkadaşlara ekseriyetle tekrar ettirip anlattırırlardı.” (Kılıç Ali, Atatürkün Hususiyetleri, İstanbul: Sel Yl., 1955, ss. 32-33) (Mustafa Kemâl’in Hastalığı, Ölümü, Cenâzesi; Yeni Söz, 31.10.2018/42) (Mustafa Kemâl’in Uydurma Şecereleri ve Hakîkî Mensûbiyeti; Milat, 23.5.2025/44)

Anadolu’yle mahdûd “Laik Türkiye Devleti” projesinin Macedonia Risorta’da tasarlandığına dâir delîller

Yukarıda, Mustafa Kemâl’in Macedonia Risorta Locası’ndan arkadaşı ve değişmez Hâriciye Vekîli Tevfik Rüştü Aras’ın, Cemâatdaşı Sertel’lerin Tan gazetesinin 25 Temmuz 1945 târihli nüshasında neşredilen “Oniki Ada” başlıklı başmakâlesinde, açıkça, bu adaların Yunanistan’a verilmesi lâzım geldiği fikrini işlediğini gördük. Buna da tek mesned gösteriyordu: Adalar’ın Rumlarla mesk̃ûn olması…

Bu, sâdece ona mahsûs bir fikir değildir; bütün bir Kemalist-İttihâdcı kadronun (Mustafa Kemâl ve yakın arkadaşları Ali Fethi, Mustafa İsmet, Ali Fuad Erden, Ali Fuad Cebesoy, v.s.) İttihâdcı İhtilâlinden evvelki devirden ve bilâhare Lozan’dan beri tâk̆îb ettiği siyâsetin ifâdesidir. Nitekim, Mustafa Kemâl’in (lâzım oldukça imzâsını ödünc alacak kadar) kendisine yakın gazete patronlarından ve aynı zamânda gözde hâriciyecilerinden biri olan, “Millî Şef” tarafından da Hâriciye........

© Milat