Doğu Türkistan Vakfı Mütevelli Heyet Başkanı Prof.Dr. Abdülhamit Avşar’ın Eskader tarafından düzenlenen Bab-ı Ali sohbetlerindeki konuşmasının önemli bölümlerinin özetini yapmaya çalışacağım.

Çin ilk olarak 1754’te Doğu Türkistan’ı işgal ediyor ama bu işgal sadece iki yıl sürüyor. 1864’te Kaşgarya adında bir Türk devleti kuruluyor. Bu devleti Osmanlı Devleti, İngiltere ve Rusya tanıyor. 13 sene sonra 1877 Osmanlı-Rus savaşı (93 harbi) başlayınca, Osmanlı’ya bağlı olduğunu söyleyen Kaşgarya devleti 1879’da yıkılıyor. Osmanlı savaşta mağlup olunca İngiltere ve Rus Çarlığı, karşı karşıya gelmemek için, bir tampon bölge olarak Doğu Türkistan’ı Çin’e devrediyor.

1911’de Çin’de darbe oluyor. Mançur İmparatorluğu yıkılıyor ve Çin Cumhuriyeti kuruluyor. Doğu Türkistan’da en zulmetli dönem yaşanıyor. İnsanlık dışı işkenceler yapılıyor, toprakları ellerinden alınıyor. Buna rağmen yürütülen istiklal mücadelesi sonunda 1933’te Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti kuruluyor. İlk telgraf Türkiye’ye çekiliyor. Telgrafta “Gök bayraktan Al Bayrağa selam olsun” deniyor.

Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti, Stalin’in ordularının girmesiyle, 1937’de Sovyet işgaline uğruyor. 1944’de bir devlet daha kuruluyor. Doğu Türkistan Cumhuriyeti. 1949’a kadar devam ediyor. 1 Ekim 1949’da Komünist Partisi, Çin’de iktidarı ele........

© Milat