De curator na de curator

Over agentic AI, narratieve macht en waarom culturele selectie z’n monopolie verliest: curatie als schaarste-machine.

Er hangt een vreemde spanning rond AI in de kunstwereld. Niet eens meer omdat mensen bang zijn dat kunstenaars vervangen worden, dat gesprek begint inmiddels behoorlijk leeg te lopen, maar omdat bijna niemand echt benoemt wat er gebeurt wanneer culturele intelligentie zelf schaalbaar wordt.

De echte verschuiving raakt misschien niet eerst de maker, maar alles eromheen: curatoren, critici, musea, galeries, biënnales en instellingen. De complete infrastructuur die bepaalt wat zichtbaar wordt, wat serieus genomen wordt en wat cultureel gewicht krijgt.

Vooral de curator komt ineens in een benauwde positie terecht, want curatie draaide decennialang op schaarste.

Beperkte ruimte. Beperkte aandacht. Beperkte toegang tot kennis, archieven en institutionele netwerken.

De curator selecteerde niet alleen werk, maar bepaalde ook binnen welk narratief dat werk betekenis kreeg. Daar zat de echte macht van curatie: niet puur in kiezen wat zichtbaar werd, maar in bepalen hoe iets gelezen moest worden.

Wanneer betekenis schaalbaar wordt

Precies daar begint AI zich nu tussen te wringen.

Agentic systemen kunnen inmiddels zelfstandig archieven doorzoeken, onverwachte verbanden leggen, historische lijnen reconstrueren en complete interpretatieve modellen genereren in een tempo en op een schaal waar geen curatorieel team tegenop kan werken. Dat betekent niet dat AI ‘beter’ cureert dan mensen, maar wel dat de exclusiviteit van de curatoriële handeling begint te verdwijnen.

Dat verschil is cruciaal.

Veel instellingen behandelen AI voorlopig nog als een handige assistent. Iets voor research, archivering of publieksanalyse. Maar daarmee onderschatten ze wat er werkelijk verandert, want agentic AI automatiseert niet alleen ondersteunend werk, het beweegt zich razendsnel richting dezelfde ruimte waar culturele betekenis geproduceerd wordt.

En daar begint het te schuren.

De esthetiek van herhaling

Een waarheid is namelijk dat een groot deel van de hedendaagse kunstwereld inmiddels draait op herkenbare discursieve formats. Veel tentoonstellingen functioneren als zorgvuldig georkestreerde combinaties van bekende theorieën, politieke gevoeligheden en intellectuele referenties. Slim samengesteld, vaak oprecht goed bedoeld, maar ook sterk afhankelijk van herhaling.

Veel curatoriële trends ontstaan bovendien binnen een relatief klein netwerk van Angelsaksische instellingen, kunstopleidingen, tijdschriften en curatoren, waarna ze zich razendsnel verspreiden door Europese musea, kunsthallen en biënnales. Dat is moeilijk te ontkennen.

Toen zijn werk begin jaren 2010 internationaal doorbrak, voelde het radicaal: enorme portretten van bewoners uit achtergestelde buurten, vluchtelingenkampen of vergeten gemeenschappen. Zijn Inside Out Project gaf letterlijk gezicht aan mensen die zelden zichtbaar waren binnen institutionele representatie.

Maar kijk wat er daarna gebeurde.

Binnen enkele jaren ontstond een complete institutionele........

© Marketingfacts