Os tritóns da fonte das Praterías non son cabalos, son seres palmípedes con cola de peixe que miran cara ao mar, onde habitan os delfíns. O mar, esa grande evocación compostelá, tan preto e tan lonxe como o horizonte que se albisca alá ao fondo, entre as rías atlánticas do norte. Compostela foi creada nun lugar xeográfico difícil, orientada cara ao poñente, como se fose un soño.

La gratitud de los delfines é unha das mellores novelas sobre Santiago de Compostela. Parte do proxecto literario «Discurso de la ignorancia», Xosé Manuel Villanueva perfila con sutileza a psicoloxía das personaxes na sociedade dos anos 80 e 90. Tan lonxe do costumismo decadente como do exitoso subxénero da novela negra, ou da recreación na melancolía, é unha obra realista que reclama unha lectura en clave culta e política, a cultura que devén do coñecemento das persoas e da terra que pisamos, da arquitectura que construímos e destruímos, dos mitos e as mentiras que se enroscan como fantasmas que necesitamos desmontar para alcanzar o verdadeiramente moderno, poñendo no seu sitio a memoria e mirando cara ao horizonte. O mar, unha vez máis.

A novela lese dun tirón porque é boa literatura con tensión narrativa. Os personaxes son verosímiles, con faz e envés. O xornalista filósofo que trata de realizar o seu talento, na contradición entre a iniciativa propia e a obediencia debida ao medio para o que traballa. A muller atractiva sumida na amargura e o rancor pola perda do fillo neonato. O promotor inmobiliario que bascula entre a cobiza e o desexo de deixar unha obra pola que ser recordado. A científica carente de atractivo físico pero dotada de beleza moral, que encarna os investigadores transterrados, que son un dos grandes activos do país. E un coro de actores que poderían ser reais, revelando quer a bonhomía, quer a ruindade entre as conxunturas alternativas das súas vidas. E os delfíns agradecidos, uns seres amigables que acompañan o protagonista no baño liberador na ría de Arousa, onde se resumen as tensións da narración nunha fermosa escena de serenidade.

Nestes tempos de emocións epidérmicas, cando os rostros non manifestan o que son, senón como queren que os vexan, esta novela é un acto de verdade literaria, case unha crónica que propón a renuncia ao postureo para adoptar unha actitude consciente de amor á cidade na súa complexidade, oposta ao clixé turístico e ao tópico, transitando entre os arquetipos tradicionais para construír esa esperanza que sempre vai por diante e nos guía.

© La Voz de Galicia