Seminario de Estudos Galegos, antigos espazos en Fonseca-Compostela. / LOC

Mundo acelerado, onde prima o material, os solares, os aranceis sobre o espírito que é ese herdo inmaterial que pon aura e mesmo pousa sobre lugares. O que non todos saben catar e que axuda á comunicarnos entre nós e co medio. Ven a ser o que chamamos cultura, suma de saberes, emocións, tradicións, relacións, hoxe tentadas polo consumo, para quedar endomingadas en liturxias. Tempo no que o intervencionismo, os innecesarios gastos de afeamento e os egos acometen sobre lugares creados para o encontro, a palabra, a festa... contra paisaxes como contra estancias, locus amoenus para quen teña algo de humanista, de humus, de humano, de humanidade. Espazos co seu genius loci, o espírito, a esencia do lugar.

Sofre a beatería cando no templo falta do seu retablo o santiño ao que confesar penas. Sabemos do desacougo de quen, andado en anos, lle pechan ou mudan o sitio do seu café... Conserva a Igrexa, a milicia e a universidade os seus espazos e os seus ritos: paraninfos, mucetas, birretes, medallas... proba de que a tradición supón seguridade. Aínda que aquí somos conservadores sui géneris: conservamos o que tenta contra a sociedade, mentres destruímos cultura, espazos coa alma que nos define. Pola contra os británicos, coa súas graciosas maxestades, aplícanse moito en conservar espazos, tradicións, conservadores que conservan o que os distinguen. Mesmo onde as vellas bibliotecas protexen os mobles en estilo tudor, georgiano... para harmonízalos cos novos. No Liverpool das ribeiras do Mersey destruíron a Cavern club da orixe de The Beatles, para, de xeito serodio, caer da conta e decatarse da atracción cultural e polo tanto comercial, para reconstruíla noutros sitios e habilitar itinerarios... como en Londres os estudos de Abbey road.

Presume Venecia de conservar —no corazón da Praza de San Marcos— o seu Caffé Florian, mimando a aura que cubriu parladoiros de Casanova, Stendhal, Wagner, Nietzsche, d´Anunnuncio, Chaplin ou Warhol; como en Roma o Caffé Greco dos debates románticos de Goethe, Stendhal, Keats, Shelley, Turner, Byron... O Café Sacher de Viena, de tan famosa historia como celebérrima tarta; os cafés coas lembranzas de Pesoa de Lisboa: a Brasileira no Chiado, o Martinho da Arcada, na Praça do Comercio e sobre aquela súa mesa, como esperando, xícara do café servido; en Porto o barroco Magestic ... o Gran Café Tortoni en Bos Aires, co recanto dos galegos, presidido por unha foto de Luis Seoane... en París os Café de Flore ou o de Les Deux Magots para as reunións dos e das inconformistas e pesimistas existencialistas... o pintoresco cabaret Le Moulin Rouge no parisino Pigalle.... en Barcelona Els Quatre Gats, paredes entre as que se avivou o modernismo...e tantos outros. Os máis deles entre a luz exótica das vidreiras, das coloristas lámpadas de Tiffanys, complementadas con espellos xa gastados, co valor engadido de ser café-museum ou tavern museum.

Conservadores de ideas rancias que non conservan espazos de historia e tradición

E como todo necio confundimos valor co prezo, iso dixo Antonio Machado. Confundimos o valor cultural de espazos que gardan, como museos de si mesmos, o espírito da súa orixinalidade. Lembramos como choraron en Cataluña e na melomanía, cando no 1994 ardeu o seu teatro do Liceo ou mesmo no 1996 os venecianos cando se queimou La Fenice, ou , no 1992 en Sarajevo como a guerra destruíu a súa histórica biblioteca...e como a forza do “espírito” agromou para reconstruílos. Por aquí, nunha treboenta mañá do 25 do Nadal do 2013 un lóstrego entrou e incendiou o altar da igrexa da Virxe da Barca, obra barroca do 1717 de Miguel de Romay ... e séguese nun sainete de reunión tras reunión do que facer.

Menos mal que, na ansia de prestixio, algúns institutos, palacios de xustiza, concellos, miman a solemnidade dos seus paraninfos, salóns, hemiciclos... Tal como o paraninfo do Instituto Otero Pedrayo en Ourense ou o Instituto Eusebio da Guarda da Coruña, coas molduras de escaiola, esculturas, tapices, pinturas... escenarios nos que a palabra se nimba dun eco especial.

O sedutor atractivo daqueles vellos cafés, aulas... os impoñentes cines, paraninfos...

Cantos vellos cafés desaparecidos, de mostradores e mesas de mármore, axeitadas para o dominó, as cartas ou o parchís, para improvisados debuxos de lapiz... baixo lámpadas de bola ou douradas de Holanda, os colgadoiros de gabáns, caxatos e sombreiros... E escoitamos nestes días que pecha o Café Gijón de Madrid e cavilamos o que escribiría Cela ou Umbral ao respecto. Estando afeitos en Galiza, caracterizada por tantos cafés, tabernas ou mesóns a que desaparezan pese a ter consolidado un nome, na Coruña o restaurante O Fornos, coa cartela do “Hic habitat felicitas” a que campa presidindo a decoración e os murais de Lugrís. Espazo que debe seguir sendo unha taberna na que liguen produtos e tradicións da terra e do mar, a cultura de Galiza. Alégranos ver e acudir ao Café la Dársena, emproando ao porto e á naturalidade a esa normalidade xa anormal. Entre a Mariña e a rúa Real o Café Kirs, que solapará tanta historia para chamarse hoxe Heminway, para sobre o sitio no que tiveron cotián parladoiro Carlos Martínez Barbeito, os Barbeito Rocha ou Manuel Maria, campar a foto do escritor de Chicago que no 1921 asistiu a unha xornada taurina.

E naquel Ourense ao que lle poñían aura os intelectuais de Nós: os desaparecidos cafés Miño, La Mezquita, O Parque, a xeadería La Ibense... a grandiosa Sala de Festas Auria e tantos cines propiciados polos seus paisanos Cesáreo González, Isaac Fraga.... e para mais inri das perdidas, nun recanto do Eirociño dos Cabaleiros abría porta a taberna do Tucho, a que Risco bautizou en plena ditadura como o Volter, en lembranza do cabaret co mesmo nome de Zurich, onde se reunían os inadaptados e diferentes dadas e que renovado aínda resiste. O Volter de Ourense de paredes grafiteas con versos rebeldes de Tovar, con verbas de Otero Pedrayo... enmarcadas en orlas murais de Conde Corbal e Virxilio. Lugar presidido polo mural da Porta de palla realizado por Xosé Luis de Dios, acompañado doutro de Quessada, entre esculturas de Acisclo, de Buciños...E velaí o paradoxo, espazo dos “artistiñas” espoliado nos anos da democracia. Poucas voces se ergueron. Si acaso o escritor e profesor Camilo Valdeorras mercou a casa de Otero e Risco na ourensán rúa da Paz, ogallá sexa para o fin que desexamos.

E tantos cafés e restaurantes co pouso do pasado, desaparecidos, en Vigo, Pontevedra, Lugo, restaurantes como en Compostela o Asesino en Compostela, o Vilas.. E aquelas boticas, como santuarios de albarelos, tarros de cerámica, propias do mago Merlín... e lembro en Porto a xoia da Livraría Lello e Irmâo, referente recuperando espazos anexos para o comercio

 E, como referente do que compre facer, cavilo nas casas de Neruda en Chile: La Chiscona en Santiago, Isla Negra, La Sebastiana en Valparaiso, as que sendo espoliadas pola ditadura de Pinochet foron de novo reconstruídas. Iso si, cun centro de visitantes anexo, sen estorbar o sitio histórico, no que queda a intimidade de quen o habitou.

Musealizar non é fosilizar sitios, é aplicar normas de sensibilización, de xestión sostible

Por aquí e de vello naceron programas museográficos que con equilibrado saber ou mesmo con exceso de celo conservaron casas-museo de creadores, comezando pola da Matanza de Padrón, tan vinculada á vida dos Murguía Castro. Faltando moito aínda para faclas sostibles. E lamentamos que non se recupere a Casa de Castelao de Rianxo por canto significa..

A mesma universidade compostelán non foi moi atenta ás orixes. Así, nesas ansias de ter un reitorado rehabilitou o edificio de San Xerome, espazos nos que tivo sede o Seminario de Estudos Galegos, creado no 1922, sen respectar a gran sala con mesa corrida e sobre dela caendo dúas laparas, cada unha delas cunha canga das ben labradas...

Alégranos comprobar, fronte á nova barbarie especuladora, o esforzo de resistencia do Real Consulado da Coruña, atesourarando un importante legado da Ilustración e do romanticismo, coas súas vellas estanterías, entre as que se acolle o espírito do lugar.

Non todo, ni case todo, nin moito menos, se debe conservar, máis compre sensibilidade para saber escoller aquelo que transcende na historia.

© La Opinión A Coruña