Korku son derece doğal ve işlevsel bir duygudur. Hatta insanın hayatta kalmasını sağlayan en temel mekanizmalardan biridir. Sorun korkunun varlığı değil, işlevini kaybettiği noktadır.

Sağlıklı korku, gerçek bir tehditle orantılıdır.

Zararlı korku ise ya ortada somut bir tehdit yokken ortaya çıkar veya riski büyüterek algılar.

İş yaşamında bu durumun en yaygın örneklerinden biri ise eleştirilme korkusudur.

Bir toplantıda olduğunuzu düşünün. Hazırlanmışsınız, söyleyecekleriniz net. Katılımcıların sırayla konuştuğu, birinin nefes alıp söze gireceği o birkaç saniyelik boşluk…

Tam o anda, cümleniz dudaklarınıza gelirken içinizden başka bir ses yükselir:

“Ya saçma bulunursa?”

“Ya ‘bunu zaten biliyoruz’ derlerse?”

“Ya itiraz ederler ve toparlayamazsam?”

“Ya yanlış anlaşılırsa?”

Gülümser, susarsınız. Not alıyormuş gibi yaparsınız.

Bir başkası sizin söylemek istediğinize benzer bir şey söyler, toplantı devam eder.

Siz ise sessiz kalmaya devam edersiniz (1).

İnsanlar eleştirinin kendisinden değil, eleştirinin kendileri için ne anlama geldiğinden korkarlar.

Bu korkuyu besleyen başlıca sebepler şunlardır:

Kültürel çevre ve yetişme ortamı

Bazı kültürlerde hata, öğrenmenin doğal bir parçası olarak değil; ayıp ya da eksiklik olarak görülür. Herkesin birbirini tarttığı, hatanın tolere edilmediği ortamlarda kişi zamanla şu inancı geliştirir:

“Görünür olursam hedef olurum.”

Böyle ortamlarda en güvenli strateji geri planda kalmaktır. Dışarıdan bakıldığında uyumlu ve sorunsuz bir profil oluşur; ancak içeride kişi potansiyelini küçülterek kendini korur. Bu durum zamanla motivasyon kaybına ve tükenmişliğe dönüşebilir (1).

Özellikle çocuklukta aşağılayıcı ya da kıyaslayıcı eleştirilere maruz kalmış kişilerde bu korku daha güçlüdür.

Kimlik ile performansın karışması

Kişi yaptığı iş ile kendisini özdeşleştirir. İş eleştirildiğinde bunu “ben yetersizim” şeklinde algılar.

Sosyal dışlanma korkusu

İnsan beyni, eleştiriyi bazen “gruptan dışlanma sinyali” olarak algılar. Bu, oldukça güçlü bir tetikleyicidir.

Belirsizlik ve kontrol kaybı

Eleştirinin........

© Karar