Adaletin, ilk çağlardan bu yana insanlığın en temel değerlerinden biri olduğu konusunda hemen herkesin ittifak ettiği kanaatindeyim.

Esasen ‘adalet’ ve ‘ahlak’ gibi kavramlar, insanın fıtratında zaten var olan değerlerdir.

Doğal olarak insanlar fıtratları gereği başkalarının haklarına tecavüz etmenin, onlara zulmetmenin, onların doğuştan getirdiği özgürlüklerini yok etmenin, iftira etmenin, malını çalmanın kötü bir şey olduğunu biliyorlardı.

Dolayısıyla bütün dinler, insanların fıtraten bildiği bu ilkelerden sapmalarını önlemek ve onların “istikamet üzere” olmalarını sağlamak üzere gelmiştir.

Kısacası dinler, fıtratlarındaki ahlaki çizgiden sapan insanlara ‘ahlak’ı yeniden hatırlatmıştır. Hz. Peygamber’in, “Ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim” demesinin hikmeti de budur.

Adalet konusunda ise ilahi hitabın çok net ve açık mesajları vardır. Aynı şekilde pek çok filozof, hukuk biliminde otorite olan bilim insanı da insanların ve toplumların huzuru için adalet konusunda mesajlar vermişlerdir.

Mesela Aristoteles’ten Rawls’a kadar birçok düşünür, adaletin yalnızca hukuk normlarıyla değil, ahlâki normlarla da ilişkili olduğunu savunmuştur. Aristoteles adaleti, “ahlâkî erdemlerin bütünü” olarak tanımlamıştır.

Sadece şu ayet bile adaleti nasıl anlamamız gerektiği konusunda çok önemli bir rehberdir: “Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan ve adâletle şâhitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa duyduğunuz öfke, sakın sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin!…” (Maide/8)

Zaman zaman bu köşede, Müslüman toplumlarda hukukun, adaletin olmadığını bu yüzden de reel dünya ile irtibatlarının koptuğunu ve baskıcı yönetimlere mahkum oldukları konusunda uyarılarda bulunuyorum. Ama ısrarla bunun, dinin kendisinden değil, Müslümanların dine yabancılaşmasından kaynaklandığının altını çizmeye çalışıyorum.

Bu arada sadece ayetler ve hadisler değil, İslam kültüründeki özdeyişlerin bile “adalet” vurgusu yaptığını hatırlatmak gerekiyor. Eminim ki şu özdeyiş bile adaletle ilgili ufkumuzu zenginleştirecektir: “Adalet, Allah’ın yeryüzündeki terazisidir…*

Prof. Dr. Mustafa çağrıcı “Kur’an’ın Ahlak Çağrısı” kitabında, ünlü İslam filozofu Farabi’nin adaletle........

© Karar