Geçen yazıda Osmanlı Devletinin 1875 yılında, 240 milyar dolarlık borç için “moratoryum” ilan ettiğini yani borç ödemelerini durdurduğunu; kurulan Düyun-ı Umumiye İdaresinin de bu borçların yaklaşık olarak 100 milyar dolarlık kısmını sildiğini belirtmiştik.

Böylece yurtdışına borçların 100 milyar dolara ve yurtiçine borçların da 40 milyar dolara düştüğünü belirtmiştik.

1881’den 1914’e kadar geçen 33 yıl boyunca, Düyun-ı Umumiye üzerinden yurt dışındaki alacaklılara, her yıl 3,5 - 4 milyar dolar faiz ve bir miktar anapara olmak üzere toplamda, yapılan ödemeler 140 milyar doları aşmıştı.

Not: Bu yazıda da kolay anlaşılsın diye “bir milyon Osmanlı Lirasını, bir milyar dolar” olarak belirteceğiz.

[Tam doğru bilgi: Bir Osmanlı Lirası = 6,614 gram altın demekti.

Bir Gram altın = 150 dolar olduğuna göre; bir gram 992,1 dolar ediyor.

Bir milyon OL da 992.100.000 Dolar ediyor]

1914 yılında birinci dünya savaşı başlayınca, yurtdışına yapılan anapara ve faiz ödemeleri durdurulmuştu.

Aradan geçen 14 yılda (1914 -1928) 100 milyar dolarlık borcun bileşik faizi, yıllık %4 faizle 70 milyar doları aşıyordu.

1924 - 1928 döneminde kısmi ödemeler başlamış ve Düyun-ı Umumiye borçları için toplamda sadece 4 milyar dolar civarında bir ödeme yapılmıştı.

1928 yılında Türkiye, indirimler alarak, borç anapara ve faizinin, yaklaşık olarak 105 milyar dolar olduğunu kabul eden bir anlaşmayı imzalamıştı.

Fakat 1928 yılında bu borçların ödenemeyeceği anlaşılınca tabir caizse Türkiye “çamura yattı” ve ödemeleri önce üçte bire düşürdü ardından da durdurdu ve diplomatik müzakereler başladı.

1933 yılında tamamlanan müzakerelerde, anapara borçlar 8.578.343 OL’na (Yaklaşık 8,5 Milyar Dolar) indirilmişti.

Bu 8.578.343 OL eşiti 79.778.590 TL (yani altın hesabıyla yaklaşık 8,5 milyar dolar) yıllık %7,5 faiz oranıyla ve taksitler halinde 1954 yılına kadar ödenerek kapatılmıştı.

TRABLUSGARP VE BALKAN SAVAŞLARI

Osmanlı Devleti birinci dünya savaşından önce zaman zaman başka bazı vergi gelirlerini teminat göstererek yeni bazı borçlar alabiliyordu fakat alınan borçlar bile ihtiyaca cevap veremiyordu.

Parasızlık askeri harcamaları neredeyse durdurmuştu.

1911 yılında İtalyanlar Trablusgarp’ı (Libya) işgal ettiklerinde askeri harcamaların yetersizliği ve finansal imkanların kıtlığı anlaşıldı.

1912 Balkan Savaşında da benzer mahrumiyetler belirgindi: Orduda donanım eksikliği had safhadaydı ve lojistik imkanları tıkanmıştı.(Not: Para dışındaki diğer konulara girmek istemiyorum)

Osmanlı Devletini yenen Balkan ülkelerinin birbirine girmesiyle bir fırsat doğmuş ve Osmanlı Ordusu karşı bir harekatla yalnız bırakılmış Bulgar Ordusunu Meriç Nehrinin batısına sürebilmişti.

Edirne’nin kurtuluşu anlamına da gelen bu minik zafere rağmen Osmanlı Devleti hem Meriç Nehrinin batısındaki Balkan tarım topraklarını hem de çok değerli bazı vergi kaynaklarını kaybetmişti.

Finansal sıkışıklık artıyor ve içinden çıkılmaz bir hal alıyordu.

Maaşlarını alamayan dul, yetim ve emekliler neredeyse her ay başında ilgili kamu kurumlarını basıyor ve herkesi taciz ediyorlardı.

Padişah, Başvekil ve diğer üst düzey devlet yetkilileri bile vergi kaynakları kuruduğu için maaşlarını düzenli ve tam olarak alamıyorlardı.

(Padişah: 25.000 kuruş = 250 Osmanlı Lirası) ve Sadrazam (15.000 Kuruş= 150 Osmanlı Lirası)

Devletin çıkardığı kağıt paralar artık iş görmüyordu.

BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE FİNANSMANI

Tüm bu finansal musibetler yetmezmiş gibi büyük bir dünya savaşının fitili ateşlenmişti.

Devlet yetkilileri defalarca müttefiklik için İngilizlerin ağzını yoklamış fakat İngiltere ne müttefikliğe evet diyor ne de Osmanlı Devlet sınırlarına herhangi bir güvence veriyordu.

Bugünlerdeki moda tabirle İngiltere ve müttefikleri, Osmanlı Devletini “masada değil menüde” değerlendirmek istiyorlardı.

Öte yandan Almanya, başından büyük bir savaşa girmenin yanlışlığını fark etmiş ve müttefik arayışına çıkmıştı.

[Bilgi:........

© Karar