21. yüzyılda ise ‘daha zarif’ yöntemler bulundu! Kitapları meydanda yakılmıyor; satın alıp, faturasını ödeyip, cildini kesip sayfaları tarayıp metni makineye veriyorlar. Fiziksel gövdesi ise sessizce geri dönüşüme gidiyor!

Buna Buna Silikon Vadisi’nde ‘ilerleme’ deniyor. Mahkeme belgelerinde karşımıza çıkan şirket içi adı ise; Project Panama.

Bilmeyenler için kısa özet şu; Project Panama, Anthropic’in Claude adlı yapay zeka modelini eğitmek için kitapları toplu halde satın alıp “yıkıcı tarama” yöntemiyle dijitalleştirdiği operasyonun adı. Yıkıcı tarama kulağa bilimkurgu silahı gibi geliyor ama aslında çok basit. Kitabın cildi kesiliyor, sayfalar makineden geçiriliyor, metin dijitalleştiriliyor. Kitap artık okunacak bir nesne değil, işlenmiş veri oluyor.

Bu konunun yeniden gündeme gelmesi de tesadüf değil. Project Panama önce Amerikan mahkeme dosyalarında ve Washington Post’un haberlerinde görünen bir yapay zeka-telif meselesi gibi duruyordu. Fakat şimdi hikaye Avrupa raflarına sıçradı.

Almanya’da Tagesschau/NDR, sahaflara gelen tuhaf ve toplu kitap siparişlerini haberleştirdi. Tagesschau, Almanya’nın kamu yayıncısı ARD’nin en bilinen ve en güvenilir ana haber markalarından biri. NDR ise Kuzey Almanya kamu yayın kurumu; tagesschau.de’nin bağlı olduğu kurumsal yapı içinde yer alıyor. Yani bu, forum söylentisi ya da sosyal medya paniği değil. Almanya’nın ciddi kamu yayıncılığı damarından gelen bir haber.

Aynı hafta Verfassungsblog meseleyi hukuk ve kültür dünyasının masasına taşıdı. Verfassungsblog, Berlin merkezli, anayasa hukuku ve kamu hukuku ekseninde çalışan, akademiyle kamuoyu arasında köprü kuran saygın bir tartışma platformu. Kısacası burası “bir blog yazmış” diye geçilecek bir yer değil. Hukukçuların, akademisyenlerin ve politika uzmanlarının güncel krizleri hızlı ama ciddi biçimde tartıştığı bir alan.

Ve aynı ay içinde sahnenin ikinci perdesi açıldı; Mayıs ayında duyurulan Anthropic, Blackstone, Hellman & Friedman ve Goldman Sachs ortaklığı, 15 Temmuz’da Ode with Anthropic adıyla resmi kimliğine kavuştu.

Bir tarafta Avrupa sahaflarından gelen toplu kitap siparişleri, Wall Street destekli yeni bir kurumsal yapay zeka şirketi bir yandan geçmişin tozlu rafları ve geleceğin yönetim kurulu odaları.

Bu iki hikaye arasında kanıtlanmış doğrudan bir boru hattı şimdilik yok. Bunu baştan söylemek gerekir. Elimizde “Project Panama’da taranan kitaplar Ode için kullanıldı” dedirtecek bir belge bulunmuyor ama yan yana konduklarında aynı çağın aynı iştahını gösteriyorlar.

YIKICI TARAMA VE PANAMA TAKTİĞİ

Anthropic’in Claude adını verdiği o pürüzsüz dil modelinin arkasında, kağıttan ve mürekkepten beslenen devasa bir iştah var. Washington Post’un Ocak 2026’da mahkeme belgelerine dayandırdığı haberine göre Project Panama, Anthropic’in kitapları toplu halde satın alıp “destructive scanning” denen yöntemle dijitalleştirmeye çalıştığı gizli bir operasyondu. “Destructive scanning”in Türkçesi kabaca yıkıcı tarama. Kibar adı bu, gerçekte olan şu; kitabın sırtı kesiliyor, sayfaları ayrılıyor, yüksek hızlı tarayıcıya veriliyor. Metin kurtarılıyor; kitap ölüyor. Belgelerde bu çaba, “dünyadaki tüm kitapları yıkıcı biçimde tarama” hedefiyle anlatılıyordu.

Biliyoruz ki yapay zekanın dili çok nitelikli değil eğer ona düzgün düşünmeyi, uzun cümle kurmayı, derin analiz yapmayı öğretmek istiyorsanız ona insan aklının editör süzgecinden geçmiş en yoğun halini, yani kitapları vermeniz gerekiyor.

Peki internette milyonlarca korsan PDF varken, neden dev şirketler fiziksel kitapları satın alıp fiziksel olarak imha etmek gibi hantal ve maliyetli bir lojistik operasyona girişti? Bunun nedeni basit hukuk!

ABD’de bu davaya bakan hakim William Alsup, yasal olarak edinilmiş kitapların yapay zeka eğitimi için taranmasını adil kullanım kapsamında değerlendirdi. Buna karşılık korsan kitap indirme meselesi ayrı ve çok daha riskli bir başlık olarak kaldı.

Böylece sektöre kullanışlı bir yol açıldı, korsanlık suçlamasından kaçınmak istiyorsan kitabı satın al, sırtını kes, tara, dijital kopyasını sakla, kimseye dağıtma.

İşte bu hukuki arka kapı, sektöre gayri resmi bir yöntem sundu; Panama taktiği.

Eski dünyanın korsanı kitabı gizlice çoğaltırdı, yeni dünyanın düzgün giyimli korsanı kitabı satın alıyor.

AVRUPA SAHAF OPERASYONU

Belgelenmiş Panama operasyonunun gölgesinde, son haftalarda Avrupa’da tuhaf bir kitap avı başladı. Almanya’da Tagesschau/NDR ve SWR gibi yayın organları; Berlin, Tübingen ve başka şehirlerdeki sahafların gece yarısı gelen otomatik, toplu ve oldukça garip sipariş dalgalarıyla karşılaştığını yazdı. Yıllardır rafta bekleyen, kimsenin yüzüne bakmadığı yerel tarih kitapları, eski teknik kılavuzlar, dar akademik alanlara ait yayınlar bir gecede raflardan siliniyordu.

Alıcı hanesinde ise sık sık Kanada merkezli Zoom Books adı görülüyordu. Zoom Books, bu alımların yapay zeka eğitimiyle ilişkili olduğu iddiasını reddediyor. Amerikan........

© Karar