Het stormt in Europa en onze denkers blijven schuilen in hun ideologische loopgraven

Socioloog, publicist, programmamaker

Na de recente verkiezingsoverwinning van het extreemrechtse AfD in Oost-Duitsland spoelde een bekende golf van duiding door de Nederlandse media. Als de storm opsteekt, reageren onze experts en columnisten met een gehaaste reflex. Ik bezag het schouwspel ditmaal in rust. En de conclusie is teleurstellend: ons intellectuele debat blijft gevangen op veilige, geïsoleerde intellectuele eilanden. Men bekijkt markante gebeurtenissen niet met open vizier, maar vanuit het vertrouwde gelijk van de eigen ideologische eilandcultuur.

Aan het progressieve midden en ter linkerzijde klinkt de vertrouwde waarschuwing: het gif van sociale media, Russische manipulatie en algoritmes van Amerikaanse techgiganten gijzelen de democratie. Of men maant dat het overnemen van extreemrechtse retoriek door gevestigde middenpartijen de populist niet verzwakt, maar enkel legitimeert.

Daar zit waarheid in, maar het blijft een vluchtige analyse. Het mist het zicht op de fundamenten: waar voedt dat onbehagen zich mee? Men reduceert het anti-immigratiesentiment tot een electorale valstrik van radicaal-rechts. Maar de cruciale vraag blijft onbeantwoord: waarom begeeft een steeds grotere groep kiezers zich zo gewillig in die valstrik? Links en het midden ontbreekt het aan het geduld en de moed om de culturele neerslag van globalisering en diversiteit ten diepste te doordenken.

Aan de rechterzijde daarentegen zie ik de wellustige neiging om de opkomst van de AfD te dramatiseren tot de oer-reactie van een natie die strijdt tegen haar ondergang. Een strijd op leven en dood van de Westerse cultuur, bedreigd door de mondiale markt en de........

© Joop