Het Iran van nu is een koekje van westers deeg

Actief lid van GroenLinks/PvdA-jongeren, winnaar van de Nationale Kinderprijs voor vrede, vrijheid en democratie, lid van de Unicef jongerenraad digitalisering

Wie de Iraanse democratie precies 73 jaar geleden omver wierp, kan zich vandaag niet voordoen als haar redder. 

Op 19 augustus 1953 werd de regering van de Iraanse premier Mohammad Mossadegh ten val gebracht. Niet door een Iraanse volksopstand, maar door een door de Amerikaanse CIA en de Britse MI6 georganiseerde staatsgreep, bekend als Operation Ajax. De coup was gericht tegen een regering die juist haar democratische legitimiteit en Iraanse soevereiniteit centraal stelde. Het was een kantelpunt waarvan de gevolgen het moderne Iran diepgaand hebben gevormd. Juist daarom is het problematisch wanneer westerse leiders vandaag spreken over vrijheid, democratie en het bevrijden van het Iraanse volk, zonder de eigen rol in de Iraanse geschiedenis onder ogen te zien.

De feiten zijn namelijk ongemakkelijk. In 1951 kwam Mossadegh democratisch aan de macht. Zijn belangrijkste inzet was de nationalisatie van de Iraanse olie. De natuurlijke rijkdommen van Iran moesten volgens hem in de eerste plaats de Iraanse bevolking ten goede komen, niet buitenlandse bedrijven en mogendheden. Daarmee wilde hij de Britse invloed, vooral die van de Anglo-Iranian Oil Company (AIOC), terugdringen. Tegelijkertijd stond hij voor een meer seculiere en constitutionele koers, met meer macht voor het parlement en minder voor de monarchie.

Voor Groot-Brittannië stond er veel op het spel. De Iraanse olie-industrie was van enorm economisch belang en de nationalisatie vormde een directe bedreiging voor de Britse belangen. Washington raakte vervolgens steeds verder betrokken, mede vanuit de angst dat politieke instabiliteit Iran in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie zou duwen. De oplossing die Londen en Washington uiteindelijk kozen, was echter geen steun aan de Iraanse democratie. Het was een........

© Joop