Bayramlar, Müslümanları selâm, sohbet, ikram ve sıla-i rahim gibi kadim değerlerle bir arada tutan, toplumun en güçlü sosyal çimentosu ve medeniyet mirasıdır. Günümüzün dijitalleşme, bireyselleşme ve tüketim sarmalı bu mukaddes bağları zayıflatarak bayramları ruhsuz birer "tatil"e, muhabbeti ise soğuk ekran mesajlarına indirgemekte; bu durum nesiller arası kopuşu ve toplumsal yalnızlığı tetiklemektedir.

Bu manevî erozyondan kurtulmanın yegâne yolu; aileden medyaya, eğitimden sivil topluma kadar topyekûn bir gönül seferberliği başlatarak ekranların sahte parıltısını terk etmek ve ellerimizi kalplerimiz kadar yakın kılarak o kadim muhabbet köprülerini yeniden inşa etmektir.

Bir zamanlar bayram sabahı, çocukların tarifsiz bir heyecanla en güzel kıyafetlerini giydiği, evlerin kapılarının ardına kadar açıldığı, büyüklerin ellerindeki o kadim şefkat kokusunu öpmek için titizlikle sıraya girildiği ve komşuların tepsiler dolusu ikramlarla birbirine koştuğu ortak bir saadet zamanıydı. Şehirler, mahalleler, selâmın, kelâmın ve sılairahimin bereketiyle hareketlenirdi.

Bugün ise aynı mahallelerde, aynı sokaklarda bir bayram sessizliği hüküm sürüyor. Akıllı telefon ekranlarına sığdırılmış soğuk emojiler, yapay zekâ kalıplarıyla hazırlanıp toplu listelere gönderilen ruhsuz tebrik mesajları, hızla tüketilip bitirilen ruhsuz kahvaltılar ve hemen ardından modern dünyanın kaçış rotalarına doğru çıkılan tatil telaşı...

İnsanı sadece etten, kemikten ve ekonomik üretim bandından ibaret mekanik bir varlık sanan modern çağ, onun en mukaddes ihtiyacını, yani kalpten kalbe köprüler kurma cehdini ne yazık ki elinden almış.

Gökdelenlerin kibirli gölgesinde büyüyen, geniş otobanlarla fizikî mesafeleri kısaltan ama gönüller arasındaki o gönül köprülerini kaybeden bir çağın tam ortasında duruyoruz. Ramazan-ı Şerif’in nihayetinde pencerelerimize vuran o nuranî bayram sabahı şafağı ya da Kurban Bayramı’nın o muazzam teslimiyet, fedakârlık ve paylaşma yüklü esintisi, sadece takvim yapraklarında kalan nostaljik birer ritüel değildir.

Bayramlar, yeryüzünün gürültüsünden, hırslarından ve bitmek bilmeyen kavgalarından yorulan insan ruhunun sığındığı ilâhî birer limandır. Ancak kapılarımız artık çalınmıyor, gözlerimiz yollarda kalmıyor; çünkü modern hayat bizi en mahrem kalemiz olan evlerimizde, ellerimizde parıldayan dijital ekranlarla, kalabalıklar içinde koyu ve dipsiz bir yalnızlığa mahkûm etmiş.

Bayramlar, tüm Müslümanlar için sıradan birer tatil günü veya takvimsel döngü değil; sevinç, coşku, af ve paylaşmanın kolektif bir şuur halinde yaşandığı mukaddes zaman dilimleridir. İnsanları bir araya getiren; ziyaret, selâm, tebrik, takdir, iltifat, ikram, sohbet ve muhabbet gibi ritüeller asla sadece kültürel birer alışkanlıktan ibaret görülemez.

Bu faaliyetler ve hareketler, kişilerin aidiyet duygusunu en kılcal damarlara kadar pekiştiren, toplumun ortak hafızasını canlı tutan ve sosyolojide "kolektif duygulanım" olarak adlandırılan mukaddes bütünleşme anlarıdır. Bu bakış açısı, bayramı sadece şahsî bir ibadetler bütünü olmaktan çıkarıp, toplumsal aidiyetin ve ümmet olabilmenin müşahhas bir tezahürü olarak okur.

Bayram ikliminde icra edilen sohbet, muhabbet ve ikram gibi basit görünen faaliyetler, aslında kişiler arasındaki karşılıklı güveni yeniden inşa eden, modern çağın getirdiği kronik yalnızlığı tedavi eden ve toplumsal dayanışmayı en üst seviyeye çıkaran muazzam birer "sosyal sermaye" aracıdır. Bir selâmla yabancılığın yıkılması, bir ziyaretle kırgınlıkların onarılması, bu sermayenin toplumun ruhuna zerk edilmesidir.

Toplumların tarih sahnesinde varlığını sürdürebilmesi yalnızca askerî başarılarına ya da ekonomik güçlerine bağlı değildir; asıl kalıcılık, kurucu değerlerin kuşaklar arasında sağlıklı bir şekilde aktarılmasıyla mümkündür.

Bayramlar, bu manevî ve kültürel aktarımın tarihteki en etkili, en dinamik mekanizmasıdır. Aile büyükleriyle aynı sofrada buluşan, dedesinin bilgece nasihatlerini dinleyen, ninesinin şefkat yüklü duasını alan bir çocuk; saygıyı, vefayı, sabrı ve dayanışmayı teorik kitaplardan değil, hayatın tam kalbinden doğal bir şekilde içselleştirir.

Bu sebeple sosyologlar ve kültür tarihçileri, bayram ziyaretlerini sadece birer gelenek değil, toplumların kültürel hafızasını ayakta tutan "sessiz ve duvarsız birer okul" olarak tanımlar. Tarihî perspektiften bakıldığında Türk-İslâm medeniyeti, bu ritüelleri asırlardır mimarî yapıların, külliyelerin ve mahalle kültürünün merkezine yerleştirerek sürdürmüştür.

Bayramlar, milletimizin birlik ruhunun tazelendiği, kültürel kimliğin yeniden hatırlandığı birer arınma mevsimi olmuştur. Günümüzde bu aktarım zincirinin zayıflaması, yalnızca şahsî bir yabancılaşma değil, topyekûn bir medeniyet hafızasının erozyona uğraması........

© İstiklal