Tolstoy’un Hacı Murat’ını yıllar sonra yeniden düşündüm.

Hacı Murat, Şeyh Şamil’in en değerli komutanlarından biridir. Yolları ayrılınca yıllarca savaştığı Ruslara sığınır. Fakat orada da kendisine bir yer bulamaz.

Bir gücün karşısından ötekine geçse de hiçbirine kendisini bütünüyle teslim etmez. Tolstoy’un anlattığı biraz da bu zaten: İki büyük gücün arasında, onurundan, haysiyetinden ve ailesinden vazgeçmeden kendisi olarak kalmaya çalışan bir insan.

Romanın başında bir de devedikeni var...

Tolstoy koparmaya çalışıyor, koparamıyor. Sonra sürülmüş bir tarlada başka bir tane görüyor. Ezilmiş, dalları kırılmış, çamura bulanmış ama hâlâ toprağa tutunuyor. Hacı Murat geliyor aklına.

Fakat benim aklıma sadece Hacı Murat gelmedi.

Güç karşısında direnen de, değişen de…

Belki de Hacı Murat’ı bir süreliğine Kafkasya’da bırakmak gerekiyor. Çünkü onun yaşadığı şey tarihin içinde kalmış değil.

Gücün insanı değiştirdiği, insanın da güç karşısında değiştiği o eski hikâye, her çağda başka bir kılıkla çıkıyor karşımıza…

Bazen bir kapının önünde, bazen bir masanın başında, bazen küçücük bir imzanın ucunda.

Bazen de ortada ne kapı var ne masa. İnsan meseleyi kendi içinde hallediyor.

İnsan bazen kötülüğü seçmiyor bile. Daha kötüsü oluyor; seçmeyi bırakıyor.

Herkes sustuğu için susuyor, herkes alkışladığı için alkışlıyor. Sonra dönüp “Ben ne yaptım ki?” diyor. Oysa insan düşünmeyi başkasına bıraktığında, vicdanını da onun eline vermiş olmuyor mu?

Üstelik bunun için kötü biri olmak da gerekmiyor.

Bazen insan yalnızca kendisi olmaktan vazgeçiyor. Kararı başkasına, sorumluluğu şartlara, vicdanını da kalabalığa bırakıyor. Sonra kendisini rahatlatacak bir cümle mutlaka buluyor.

Gerisi geliyor zaten.

İnsanın kendisiyle yaptığı pazarlıkların dili zengin. Bir kereden ne olur, diyoruz. Şimdi sırası değil. Hele şu günler bir geçsin. Hele şartlar değişsin.

Sonra konuşurum. Sonra itiraz ederim. Sonra…

O “sonra” bazen hiç gelmiyor.

İnsan bir anda değişmiyor çoğu zaman.

Önce küçük bir suskunluk. Sonra görmezden gelinen bir yanlış. Ardından kendisine verilen bir izin… Bir bakıyor ki dün karşısında durduğu şeyin bugün yanında. Üstelik oraya nasıl geldiğini anlatacak cümleleri de hazır.

Bir düzenin ayakta kalması için herkesin ona inanması gerekmiyor. İnanmadığı hâlde inanıyormuş gibi davranması yetiyor. Kimse yapılanı doğru bulmuyor ama kimse ilk sözü söylemek istemiyor.

“Ben aslında söyledim.”

İşte bizim memleketin en kalabalık yeri galiba bu “aramızda”. Herkes orada konuşuyor.

Ne tuhaf… Doğruyu fısıldıyor, yanlışı yüksek sesle yaşıyoruz.

Herkes Hacı Murat olmak zorunda değil. Ben olabilir miyim, ondan da emin değilim.

Ama insan hiç olmazsa yanlışa doğru demeyebilir. Alkışlayamıyorsa elini cebinde tutabilir.

Çünkü bazen insandan meydanlara çıkması değil, kendi ağzını başkasına kiraya vermemesi beklenir.

Belki insanın kendisine saklayabileceği son yer de orası. Ağzı. Aklı. Vicdanı. Çünkü insan bunları da başkasına bıraktığında geriye ne kalıyor?

Özgürlük güzel şey de yükü ağır.

Çünkü özgürsen karar senin, yanlış senin, hesabı da senin.

İnsan bazen bu yükü taşımak istemiyor. Başkası........

© Internethaber