İnsan hayatı, sabit bir doğruda ilerleyen tek düze bir süreç değildir. Gece ile gündüzün, kış ile baharın birbirini takip etmesi gibi, insanın iç dünyası, maddi imkânları ve toplumsal varoluşu da sürekli bir dönüşüm ve devir içindedir. İslam düşüncesinde ve tasavvuf geleneğinde bu dönüşümün, daralma ve genişlemenin kaynağı Cenâb-ı Hakk’ın esmâ-i hüsnâsından iki muazzam simetriye, el-Kâbız ve el-Bâsıt isimlerine dayanmaktadır. Yüce Allah, el-Kâbız ismiyle tutan, sıkan, daraltan ve kıtlık verendir. el-Bâsıt ismiyle ise yayan, açan, genişleten ve bolca verendir. Hayatın hakiki dengesi ve anlamı, bu iki esmânın birbiriyle olan sarsılmaz uyumunda gizlidir. Dil bilimsel açıdan incelediğimizde, beseta fiili kabz etmenin tam zıddıdır. Serginin ve örtünün serilip yayılması nasıl bısât kelimesiyle ifade ediliyorsa, rızkın, bilginin, imkânların ve neşenin yayılması da bast kavramıyla karşılık bulur. Diğer taraftan kabz kavramı; bir şeyi avucunun içine almayı, çekmeyi, daraltmayı ve ruhları çekip almayı ifade eder. Nitekim gölgenin güneşin karşısında yavaş yavaş çekilmesi, Sâmirî’nin avucuyla bir tutam toprak alması veya cimri kimselerin ellerini sıkı tutması Kur’an-ı Kerim’de hep bu kökten kelimelerle beyân edilmiştir. Bu iki ilâhi ismin tecellileri, hem bireysel iç dünyamızda hem de sosyo-ekonomik hayatımızda yan yana yürür. Tasavvufta kabz ve bast halleri, kalbin ve ruhun nefes alıp vermesi gibidir. İnsanın iç dünyasını aniden kaplayan sebepsiz bir hüzün, ruh darlığı ve yalnızlık hissi kabz halinin bir tezahürüdür. Bu hal, insanı şımarmaktan koruyan, acziyetini hatırlatan ve onu ilahi dergâha yönelten bir terbiye sürecidir. Buna karşılık iç âlemin inşirahla, huzurla ve sevinçle dolması ise bast halidir. Günümüz modern dünyasında bireyin yaşadığı tükenmişlik sendromları, depresyonlar ve varoluşsal krizler birer kabz tecellisiyken; terapi süreçlerinde veya manevi........

© İnsaniyet