Nîşâbur/Nîşâpûr veya Nîsâbûr/Neysâbûr, bugün İran sınırları içerisinde kalan Horasan bölgesinin önemli tarihî şehirlerinden biri olup burada pek çok âlim yetişmiştir. Benzer isimli bilginler olarak, başta tefsir ilmi olmak üzere farklı ilim dallarında önemli eserler kaleme alan İbnü’l-Münzir Nîsâbûrî (ö. 318/930), İbn Habîb Nîsâbûrî (ö. 406/1016), Mahmûd Nîsâbûrî (ö. 553/1158) ve Nizâmeddin Nîsâbûrî’nin (730/1329) isimlerine yer vereceğiz. Bu dört isim dışında Nîsâbûrlu diğer bazı bilginlerin isimleri saymak gerekirse şu isimleri saymak mümkündür. Büyük hadis bilgini Müslim b. Haccâc (ö. 261/875), Muhammed b. İshâk b. Huzeyme (ö. 311/924), Ahmed b. el-Hüseyn b. Mihrân (ö. 381/992) Müstedrek adlı eserin sahibi Hâkim (ö. 405/1014), Muhammed b. el-Hasen b. Fûrek (ö. 406/1015), Muhammed b. Hüseyin Sülemî (ö. 412/1021), Ebû İshâk Sa’lebî (ö. 427/1035), Ebû Mansûr Seâlibî (ö. 429/1038), Beyhakî (ö. 458/1066), Vâhidî (ö. 468/1076), İmâmü’l-Haremeyn Cüveynî (ö. 478/1085), Arap atasözleri hakkındaki Mecmau’l-Emsâl’in yazarı Ahmed b. Muhammed Meydânî (ö. 518/1124) Ömer Hayyâm (ö. 526/1132), el-Furûk fi’l-Fıkh’ın müellifi Hanefi bilgin Es’ad b. Muhammed Kerâbîsî (ö. 570/1174), Ferîdüddîn Attâr (ö. 618/1221), Hüsn ü Dil’in yazarı Fettâhî (ö. 852/1448) ve Alman şarkiyatçı Joseph Schacht’ın bir kısmını yayımladığı Furûk adlı eserin müellifi Necmeddin b. Ebû Bekir (ö. 870/1466).

İbnü’l-Münzir Nîsâbûrî (ö. 318/930)

Nîsâbûrî nisbesiyle meşhur olan müfessir, muhaddis, fakih Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm b. Münzir, Ahmed b. Hanbel’in vefat tarihi olan 241 yılında Nîsâbur’da doğdu. Hocaları arasında İmam Buhari ve Tirmizi’nin adları geçmektedir. Şöhret sahibi öğrencilerinden biri İbn Hibbân el-Büstî’dir. 318/930 yılında vefat eden İbnü’l-Münzir, Mısır ve Mekke’de bulunmuştur. Müctehid mertebesine ulaşan İbnü’l-Münzir, tefsir, fıkıh ve diğer bazı konularda önemli eserler kaleme almıştır.

Eserleri: et-Tefsîr. On ciltten daha geniş hacimde bir rivâyet tefsiri çalışmasıdır. Tefsirin Almanya/Gotha Kütüphanesi’nde kayıtlı (nr. 521) bir nüshası bulunmaktadır. Bakara 272. âyetten Nisâ 94. âyete kadar olan kısmı kapsamaktadır. İki cilt halinde neşredilmiştir. İbnü’l-Münzir’in Türkçe’ye çevrilen İcmâ adlı eseri, âlimlerin ittifak ettikleri meseleleri fıkıh konularına göre vermektedir. Fıkıh konularını ele aldığı el-İknâ; el-İşrâf alâ Mezâhibi Ehli’l-İlm; el-Evsat fi’s-Sünen ve’l-İcmâ ve’l-İhtilâf; Teşrîfü’l-Ğanî ale’l-Fakîr; Rihletü’l-İmâm eş-Şâfiî ile’l-Medîneti’l-Münevvere; Kitâbü Ahkâmi Târiki’s-Salât; Câmiu’l-Ezkâr; es-Sünen ve’l-İcmâ ve’l-İhtilâf; Kitâbü’s-Siyâse; Mesâil fi’l-Fıkh; el-İktisâd fi’l-İcmâ ve’l-Kıyâs ve İsbâtü’l-Kıyâs, onun diğer bazı çalışmalarıdır.

İbn Habîb Nîsâbûrî (ö. 406/1016)

Nîsâbûrî nisbesini taşıyan bilginlerden Ebü’l-Kâsım el-Hasen b. Muhammed b. Habîb, Nîsâbur’da doğdu. Ebû Hâtim Büstî (İbn Hibbân) gibi hocalardan dersler aldı. Önemli eserler kaleme alan müellifin meşhur öğrencileri arasında el-Keşf ve’l-Beyân adlı kıymetli tefsirin müellifi Nîsâburlu âlim Ebû İshâk Ahmed Sa’lebî (ö. 427/1035) sayılabilir. Bazı kaynaklar, İbn Habîb’in “önceleri itikadda Kerrâmiyye’ye mensupken daha sonra Şâfiî mezhebini tercih ederek Eş’ariyye’yi benimsediği”ni aktarmaktadır. İbn Habîb’in vefat tarihi 406/1016’dır.

Eserleri: Tefsîrü’l-Kurâni’l-Kerîm adlı tefsir çalışması yanında (Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesi) Kitâbü’t-Tenzîl ve Tertîbuhû adlı küçük hacimli bir çalışması daha bulunmaktadır. Bu çalışma, yayınlanmış olup bir nüshası Köprülü Kütüphanesi’nde kayıtlıdır. Doğu’da ve Batı’da........

© İnsaniyet