İnsanlar hiçbir zaman gökyüzüne bakmayı bırakmadı; ama artık baktıkları şey yıldızlar değil, yıldızların simülasyonudur. Antik çağda gök, hem doğanın hem iktidarın diliydi; bugün ise gökyüzü, anlamın çöktüğü bir dünyada dolaşıma sokulan bir gösterge yüzeyidir. Astrolojinin geri dönüşü bir diriliş değil, bir hipergerçeklik olayıdır: Hakikatin yokluğunda, onun yerine geçen işaretlerin çoğalması.

Astrolojiyle iktidar arasındaki ilişki insanlık tarihinin en eski bağlarından biri… Mezopotamya’da rahipler gökyüzünü okuyarak krallara savaş, kıtlık ya da bolluk üzerine kehanetlerde bulunur, bu yorumlar doğrudan devlet kararlarını etkilerdi. Roma İmparatorluğu’nda ise bu ilişki daha görünür ve simgesel bir haldeydi; Septimius Severus’un saray tavanına kendi horoskopunu resmettirmişti, bu, astrolojinin yalnızca bir inanç değil, aynı zamanda bir meşruiyet aracı olduğunun göstergesiydi. İktidar, kaderini gökyüzüne yazdırarak kendini doğallaştırır, tartışılmaz kılmaya çalışırdı.

Bu durumun mümkün olmasının nedeni, antik dünyada bilgi alanlarının henüz ayrışmamış olmasıydı. Astronomi, din, felsefe ve kehanet aynı bütünün parçalarıydı. Claudius Ptolemy gibi isimler, astrolojiyi matematiksel bir çerçeveye oturtarak ona rasyonel bir görünüm verdi. Böylece astroloji hem sembolik hem de “bilimsel” bir otorite olarak işlev gördü. Ancak bu bütünlük, Aydınlanmayla birlikte parçalandı. Bilim, deney ve gözleme dayalı yöntemlerle kendini yeniden tanımlarken astroloji bilim dışı bir alan olarak kaldı.

Ama bütünüyle ortadan kaybolmadı, yalnızca biçim değiştirdi. Edebiyatta, özellikle şiirde ve kültürel hayal gücünde varlığını sürdürdü. Dante’nin kozmik düzeni ya da Shakespeare’in eserlerinde sıkça karşılaşılan yıldızların kaderi teması, astrolojinin düşünsel etkisinin modern öncesi dünyadan modern döneme nasıl sızdığını gösterir.

Bu noktada astroloji, bilimsel bir yöntem olmaktan çıkıp sembolik bir dil haline geldi.

Bugün ise astrolojinin yeniden görünür hale gelmesi, basit bir nostalji ya da moda olarak açıklanamaz. Bu durum, daha derin bir dönüşümün işaretidir: hakikat rejiminin zayıflaması. “Yeni Orta Çağ” olarak adlandırılabilecek bu durum, tarihsel bir tekrar değil, yapısal bir benzerliktir. Uzmanlığa duyulan güvenin sarsılması, ekonomik ve politik belirsizliklerin artması ve bireylerin kendilerini yönlendirecek anlam sistemlerine ihtiyaç duyması, astrolojiyi yeniden cazip hale getirdi. Orta Çağ’da insanlar kaderi gökyüzünde arıyordu çünkü başka bir açıklama sistemi yoktu; bugün ise çok sayıda bilgi olmasına rağmen, hangisine güvenileceği belirsizdir.

Yeni Orta Çağ ifadesi burada yalnızca retorik bir benzetme değildir. Bu Umberto Eco’nun modern dünyanın parçalanmış yapısını tarif etmek için kullandığı çerçeveyle çok yakından ilişkilidir. Eco’ya göre Orta Çağ, yalnızca tarihsel bir dönem değildir, bu, merkezi otoritenin zayıfladığı, bilginin parçalandığı ve farklı hakikat rejimlerinin yan yana var olduğu bir durumdur. Bugün içinde bulunduğumuz çağda benzer bir çoğulluk söz konusudur: Bilimsel bilgi, komplo teorileri, kişisel deneyim ve inanç sistemleri aynı anda dolaşımda bulunur ve çoğu zaman birbirinin yerine geçebilir. Astrolojinin yeniden yükselişi tam da bu epistemik dağılmanın bir belirtisi olarak okunabilir. Eco’nun tarif ettiği bu çoğulluk, yalnızca farklı bilgi türlerinin bir aradalığı değil, aynı zamanda hangisinin üstün olduğunun belirsizleşmesidir.

Bu noktada Zygmunt Bauman’ın akışkan modernlik kavramı açıklayıcı olacaktır. Bauman, modern bireyin artık sabit referans noktalarına sahip olmadığını, kimliklerin, kurumların ve doğruların sürekli değiştiği bir dünyada yaşadığını söyler. Bu akışkanlık, özgürlük kadar belirsizlik de üretir. Astroloji bu belirsizlik içinde bir tür sabitleyici işlev görür: Geleceği kesin olarak açıklamasa bile, onu anlamlandırılabilir bir anlatıya dönüştürür. Böylece birey, kontrol edemediği bir dünyada en azından sembolik bir yön duygusu kazanır.

Buna göre; astroloji de ne tamamen geleneksel bir kalıntıdır ne basit bir popüler kültür unsuru. Aksine, farklı bilgi biçimlerinin hiyerarşik olarak ayrışmadığı, uzmanlık otoritesinin sorgulandığı ve bireyin kendi anlam sistemini kurmak zorunda kaldığı bir dünyada ortaya çıkan melez bir pratik olarak işlev görür.

Türkiye’de astrolojinin yükselişi, simülasyon ekonomisinin yoğunlaşmış bir örneğidir. Osmanlı’da müneccimbaşı saraya konuşurdu; bugünün astrologları algoritmaya konuşuyor. Artık kehanet iktidarı yönlendirmez, kitlelerin dikkatini organize eder. Astroloji bir bilgi sistemi olmaktan çıkıp bir içerik formuna dönüşmüştür. Bu dönüşüm, iktidarın zayıflaması değil, daha incelerek dağılmasıdır: Merkezi olmayan ama her yerde hissedilen bir etki.

Bugün bir “astrolog enflasyonundan” söz etmek mümkündür. Meslek büyük ölçüde kayıt dışı ilerliyor; sosyal medya üzerinden danışmanlık verenler, falcılar, tarot eğitmenleri ve enerji çalışması yapanlar eklendikçe sayı hızla artıyor. Hedef kitle çoğunlukla 18-35 yaş aralığı; çünkü bu grubun doğum tarihi, saati daha kolay erişilebilir. Daha yaşlı kuşaklarda ise doğum saati çoğu zaman söylencelerden türetilmiş bir kabule dayanıyor. Astroloji bugün yeniden sahnede, ancak artık ne bilgi ne de inanç olarak işliyor; bir kod gibi çalışıyor. Sosyal medyada dolaşan burç yorumları bireyin kaderini değil, duygusal tüketimini düzenliyor. “Koçlar dikkat”, “Akrepler yaşadı” gibi ifadeler anlam üretmekten çok yankı üretiyor. Dil burada referansını kaybeder: Sözler bir şeye işaret etmek yerine yalnızca birbirine gönderme yapar.

Bu yeni bağlamda astrolojinin işlevi de değişmiştir. Antik dünyada temel soru “ne olacak?” iken, bugün daha çok “nasıl hissediyoruz?” sorusu öne çıkar. Astroloji, kaygı, umut ve belirsizlik gibi duyguları organize eden bir dile dönüşür. Bu nedenle doğrudan politik kararları belirlemese de, toplumsal ruh halini şekillendirme gücüne sahiptir. Böylece dolaylı ama etkili bir iktidar aracına evrilir.

Astrolojinin etkisini sürdürmesinin önemli nedenlerinden biri de matematiksel altyapısıdır. Gezegen konumlarının hesaplanması, haritaların çıkarılması gibi teknik süreçler nesnel bir izlenim yaratıyor. Bu durum, antik dönemde Claudius Ptolemy’nin astrolojiyi matematikle meşrulaştırma çabasının modern bir yansıması gibidir. Ancak burada kritik bir ayrım vardır: hesaplama nesnel olabilir, fakat yorum her zaman öznel kalır. Bu ayrım çoğu zaman görünmez hale geldiğinde, astroloji modern birey için yarı bilimsel bir otoriteye dönüşür.

Günümüzde astroloji, seçim sonuçlarından ekonomik krizlere kadar geniş bir alanda öngörüler sunuyor. Astroloji bu noktada bir sabitleyici değil, bir simülasyon istikrarı sağlar. Belirsizliği ortadan kaldırmaz; onu estetize eder. Geleceği açıklamaz; geleceğin sürekli ertelenmesini anlamlı kılar. Bu yüzden astrolojinin gücü, doğru olmasında değil, yanlışlanamaz olmasındadır.

Bugünün astrologları, antik çağın saray danışmanları değildir; ancak etkisiz figürler de sayılmazlar. Onlar, belirsizlik çağında anlam üreten, medyada duyguları organize eden ve bilimle inanç arasındaki gri alanda konuşan aktörlerdir. Bu nedenle yukarıda kullandığım Yeni Orta Çağ ifadesi bir abartıdan çok bir teşhistir. Bugün gökyüzüne yönelmemizin nedeni yıldızların değişmesi değildir, yeryüzünde hakikatin yerinden oynamasıdır. Hakikat, giderek iktidara ve yoruma göre biçim alan bir şeye dönüşmektedir.

Türkiye’de astrolojinin siyasetle kesişimi özellikle son yıllarda daha bir görünür hale geldi. Televizyon programlarında, YouTube yayınlarında, sosyal medya platformlarında astrologlar; seçimler, liderlerin “haritaları”, ekonomik krizler ve jeopolitik gelişmeler üzerine düzenli yorumlar/ içerikler üretmektedir. Bu yorumlar eğlence formatında sunulsa da, derin belirsizlik dönemlerinde izleyici için bir tür yön bulma aracına dönüşüyor. Örneğin  “Kimin yıldızı yükseliyor”, “iktidar değişecek mi”, “zor bir dönemden mi geçiyoruz” gibi sorular, astrolojik dil aracılığıyla sürekli yeniden üretiliyor. Bu dil, siyaset gerçekliğini yumuşatarak kader anlatısına çeviriyor. Böylece karmaşık politik süreçler, daha basit ve sindirilebilir hikâyelere indirgeniyor.

Bu alanda öne çıkan isimler genellikle “isabetli tahminleriyle” görünürlük kazanıyor; ancak başarısız öngörüler hızla unutuluyor. Bu durum, kehanetin klasik mantığını tekrar eder: Çok sayıda öngörü yapılır, tutanlar hatırlanır, tutmayanlar silinir. Böylece astroloji, doğrulanabilir bir bilgi sistemi olmaktan ziyade, seçici hafızayla çalışan bir anlatı üretim mekanizmasına dönüşür.

Astrolojinin siyasetle kurduğu diğer ilişki de ideolojik düzlemdir. Özellikle milliyetçilik gibi güçlü kolektif duygular, astrolojik........

© İlke TV