Özellikle Arkeolojik kayıtlar ve bu kayıtlara dayanan tarihi tespitler tarihi en doğru belirleyen kayıtlardır.

Tarihsel ve coğrafi kayıtlarda Subariler (Subartu), Kuzey Mezopotamya ve Doğu Anadolu’da Sümerlerden daha erken bir coğrafi/etnik katman olarak var olmuştur; ancak organize ilk yazılı uygarlığı güneyde kuranlar Sümerlerdir. İki farklı coğrafyayı temsil eden bu kadim gruplardan Subariler kuzeyde, Sümerler ise güneyde erken tarihlerden itibaren iz bırakmıştır.

Sümerler, MÖ 4000-3500'lerden itibaren Güney Mezopotamya’da (Sümer havzasında) kent devletleri kurmuş, MÖ 3200-3300 civarında çivi yazısını bularak ilk yazılı tarihi başlatmışlardır.

Subariler: MÖ 4. ve 3. binyılda Dicle’nin yukarı kolları, Yukarı Mezopotamya ve Dağlık bölgelerde (Subartu ülkesi) yerleşiktir. Erken Sümer ve Akad yazılı belgelerinde adı en eski halklardan biri olarak geçer.

1)- SUBARİLER-SABARLAR

MÖ:14.yüz yıldan kalma Akad çivi yazılı belgelerinde Güneydoğu Anadolu bölgesi-Mardin, Musul ve Kuzey Suriye bölgesi Subariler bölgesi olarak geçmektedir. Bu belgelere göre bölgenin ilk mukimleri bunlardır. Subarular - Subarilerdir. Subariler den sonra Sümerler, Babilliler, Mittaniler, Asurlar, Persler, Romalılar, Bizanslar, Emevi ler, Hamdaniler, Abbasiler, Selçuklular, Artuklular, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevi ler, Osmanlılar hükmetmişlerdir. (Finkelstein J J.(1955)"Subartu and Subarians in old Babylonion Sources", Journal of Cuneiform Studies, Vol, 9 No: 1)

Osman Karatay’ın, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi’nde (Cilt: X, Sayı 1, Sayfa: 99-116, İZMİR 2010. 99) yayınlanan “SUVARLAR: DOĞU AVRUPA’NIN ESRARENGİZ KAVMİ” başlıklı makalesinde de özetle :

Doğu Avrupa’nın iki eski Türk budunu olan Onoğur ve Suvarlar’dan Suvarların tarihi kayıtlarda ; Sabar, Subar, Sabir, Sibir, Savar, Suvar, Savr, Savard, Sawir-k’, Savirk’ şeklinde geçtiğini belirtmektedir.

Sabarlara ait isimler' de, Suvar (Seyhun’un kuzeyinde, Karaçuk dağı eteklerinde bir Suvar köyü bulunmuştur) Sevirli (Harezm kenti), Ortaçağın meşhur Savran kenti . Ob, Tura, irtiş boylarında : Sabar, Saber (Tapar) Soper, Savri, Sabrei, Sıbır (Sıvır) gibi yer adlarına ve Ay-Sabar, Kün-Sabar gibi kişi adlarına da rastlandığını, Tobolsk ahalisinin de buranın eski sakinlerini Sybyr, Syvyr diye andığını,

Asya, Kafkaslar, Anadolu ve Doğu Avrupa’da Sabarlar olarak bilinen Türk kavmi ile Sümerler döneminde kuzey Irak ve Anadoluda ki Subartuların aynı kavim olduklarını ve Subartu Sözcüğü’nün Akadçada ‘Subar ülkesi’ demek olduğunu,

Sabarların Sümerler döneminde ve diyarında ki isimlerinin de bölge fonetiğinde Subarlar olup, bölgelerine de Subartu denildiğini belirtmektedir.

İsim konusunda oldukça dikkat çekici bir husus da Rusya-Ukrayna savaşı ile stratejik önemi nedeniyle savaşta ismi öne çıkan ve savaş haberlerine konu olan,“Savur” isimli tepe ile bu tepedeki “Savur Mohal “ Dikilitaşı’dır ki bu mevkinin kadim hakimlerinin Saka İskit Türk İmparatorluğu ve Sabar Türkleri olduğu dikkate alındığında, Savur isminin Sabar Türkçesi olduğu tezini güçlendirmektedir.

Anadolunun en eski kentlerinden Mardin’in en eski ilçesi de Savur isimlidir ve isim tarihi bilinmemektedir.

Savur ismi Kürtçede de "Stavre" olarak dillendirilmektedir. Ancak, Farsçada "çıta" anlamına gelen bu isim "Savur'a ait tarihi hiç bir kayıtta bu şekliyle geçmemektedir.

Savur ismi günümüz Arapçasında da "SOVR" şeklinde dillendirilmektedir. Ancak sözlüklerde "Sovr" formuyla isim Bulgar sözlüklerde mevcut olup "Modern" anlamında geçmektedir. Bulgar ve Macar Türkleri ile aynı koldan olup Selçuklu Sultanı Alparslan’dan 555 yıl önce Kafkaslardan Anadolu’ya girerek Karadeniz bölgesi, doğu ve güneydoğu Anadolu ile Konya ve Ankara'ya kadar hakim olan ve Subartu-Sabar- Savr olarak bilinen Suvar-Sabar Türklerinin, Bizans tarihçiler tarafından döneminin en ileri toplumu ve askeri deha olarak ifade edildikleri dikkate alınırsa, günümüz Mardin ili Savur ilçesinin Savr (Sabar) Türkleri tarafından kurulmuş ve Savur-Savr olarak isimlendirilmiş olması, anlamının da "Modern kent" olması mümkündür.

Sabarların Anadolu hakimiyetleri alanında olan Konya Kadınhanı'nın tarihçesinde geçen şu kayıt da bu bakımdan önemlidir; "Kadınhanı’na yerleştirilen Türk boyları şunlardı; Kınık, Bayat, SAVUR, Afşar ve Çaşdur Türkleri.( Kadınhanı Belediyesi Tarihçesi, kadinhani.bel.tr ; https://www.kadinhanöi.bel.tr)".

Bu nedele, Mardin ili Savur ilçesi ve Savur Kalesinin de Ermenilerden ve Bizanslılardan çok önce Sabarlar tarafından inşa edilmiş olması en kuvvetli ihtimaldir. Çünkü Kalenin surları ne Mardin ne Diyarbakır Kale surlarına benzemeyen insan dehası bir eserdir ve Bizans tarihçilerinin Sabarları Romadan da Perslerden de çok üstün İnsan dehası........

© Hürses