Bir önceki yazımda ceza hukuku bağlamında mağdurun korunması ve haklarından bahsetmiştim. Yazının giriş kısmında ise mağdur kelimesinin gündelik dilde herkesin en küçük sebeplerden dolayı bile mağdur olduğunu iddia edebileceği kadar yaygın olarak kullanıldığını belirtmiştim. Bu yazı gerçekten de mağdur kelimesinin sadece günlük hayatta değil mevzuatta da, suç mağdurlarını kapsayan daha geniş bir anlamda kullanımı olduğunu açıklamayı amaçlamaktadır.

Mağdur, en genel anlamda hakkı zarara uğrayan kişidir. Mağdur olma durumu, mağduriyet olarak da ifade edilir. Mağduriyetin kaynağı gerçek hayatta çok çeşitlidir. Sadece bir insanın başka birine kasten zarar vermesiyle değil; doğal afetler, kazalar, savaş gibi olaylar da kişileri mağdur edebilir. Mağdur olmak için kesinlikle kusurlu olmak da gerekmez. Kişi tamamen kendi hatasıyla bir zarara uğrayabileceği gibi (örneğin dikkatsiz bir kaza), hiçbir kusuru olmadığı halde başkalarının hatasının mağduru olabilir.

Mağdur, sadece insan olabilir. Bununla birlikte bir mevzuatta hayvanlar, mağdur olarak nitelendirilmese de mağduriyetlerinden bahsedilmektedir (bkz. Hayvanları Koruma Kanunu m.1 ). Başka bir mevzuatta ise gemilerin mağdur edilmemesi istenmektedir (bkz. Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik m.11).

Mevzuattaki mağdur ve mağduriyet kelimelerinin kullanımları incelendiğinde mağdur; başta suç olmak üzere insan ticareti, ayrımcılık gibi sosyal olaylardan disiplin suçlarına, haksız fiilden sözleşmeye aykırılığa, tüketicilere sağlanan hizmetlerden kaynaklanan mağduriyetten doğal afetlere, hastanın ilaca erişiminden organ nakline kadar hayatın birçok alanında insanın zarar görmesi, zarar uğraması anlamına gelmektedir. En geniş anlamıyla mağdur, kişinin zarar görmesidir. Zararın kaynağı ve kişinin kusurlu olup olmaması, kişinin mağdur olması gerçeğini değiştirmez ancak mağduriyetin giderilmesinde uygulanacak hukukun belirlenmesinde önem taşır. Hukuka uygun işlemlerde bile kişiler, mağdur edilmemeye çalışılmalıdır.

Mevzuatımızda "mağdur" kelimesinin geçtiği hükümlerden bazıları aşağıda yer almaktadır.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (Kanun Numarası: 6458) m. 48’de

"İnsan ticareti mağduru ikamet izni

(1) İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe duyulan yabancılara, yaşadıklarının etkisinden kurtulabilmeleri ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacaklarına karar verebilmeleri amacıyla valiliklerce otuz gün süreli ikamet izni verilir.

(2) Bu ikamet izinlerinde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmaz".

Uluslararası İşgücü Kanunu (Kanun Numarası: 6735) m.16’da

"(1) Bakanlıkça belirlenen uluslararası işgücü politikasına uygun olarak; … f) 6458 sayılı Kanun uyarınca uluslararası koruma başvurusu sahibi, şartlı mülteci, geçici koruma sağlanan veya vatansız ya da mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağduru, … yabancılara bu Kanunun 7 nci, 9 uncu ve 10 uncu maddelerinin uygulanmasına ilişkin istisnalar tanınabilir".

Hayvanları Koruma Kanunu (Kanun Numarası: 5199) m.1’de

"Bu Kanunun amacı; insan, hayvan ve çevre sağlığı gözetilmek kaydıyla hayvanların rahat yaşamlarını ve hayvanlara iyi ve uygun muamele edilmesini temin etmek, hayvanların acı, ıstırap ve eziyet çekmelerine karşı en iyi şekilde korunmalarını, her türlü mağduriyetlerinin önlenmesini sağlamaktır".

Öğretmenlik Mesleği Kanunu (Kanun Numarası: 7528) m.13’de

"(11) Disiplin soruşturmasının sonucunun bildirilmesi ve cezaların uygulanması:

a) Disiplin soruşturmasının sonucu, hakkında disiplin soruşturması yürütülen öğretmen adayı........

© Hukuki Haber