Aynı başlığı taşıyan yazının birinci bölümünde belirtildiği için tekrar edilmemiştir.

İlgili Sorun ve Çözüm Önerileri

A) İstinafta Dosya Birikimi ve Bunun Azaltılması

a-Sorun: İlk (ön) incelemenin ivedilikle yapılmaması, basit bir ön inceleme sonucu mahalline kısa zamanda iade edilebilecek dosyaların uzun sayılabilecek süre inceleme sırasını beklemesi, hem ilk hem de esas incelemenin birlikte veya ilk incelemenin esas hakkında karar verme sırasında ya da kısa bir süre öncesinde yapılması: Yasada ön incelemeye dair düzenleme olmakla (CMK. 279. Md) ve iki incelemenin birleştirilerek yapılmasına ilişkin düzenleme olmamakla beraber, uygulamada dosya istinaf ceza dairesine gelince, çoğunlukla inceleme sırasına alınıyor. Ön incelemeden hemen sonra ise esas inceleme-kovuşturma (ikinci) aşamasına geçiliyor. Başka bir deyişle her iki inceleme birleştirilerek ve peş peşe yapılıyor. Bu durum, basit bir ön inceleme sonucunda ve daha kısa sürede mahalline gönderilebilecek olan dosyaların daha uzun süre beklemesine, kesinleştirme ve infazının yapılmamasına neden olabiliyor.

1.Öneri: Dosyanın daireye gelmesinden sonra olabilecek en kısa zamanda ilk-ön incelemesinin yapılması yararlı olacaktır. Bu şekilde olası yetkisizlik kararı veya istinaf başvurusunun reddi kararı verilmesi gereken dosyalar çok daha erken bir zamanda karara bağlanabilir. Karar verilen dosya ilgili yerlere hemen veya daha erken gönderilebileceğinden dairede fazla beklememiş olacağı gibi ilk derece mahkemesince daha erken kesinleştirilip infaza gönderilebilecektir. Ceza dairesine gelen dosyanın, olabildiğince erken bir sürede ön incelemesi yapıldığında, varsa ilgili daireye görevsizlik ya da ilgili yer istinaf ceza dairesine yetkisizlik kararı verildiğinde dosya yetkili-görevli dairesine daha erken gidecektir. İstinaf süresi kaçırılmış veya istinaf hakkına sahip olmayanlar istinaf etmişse ya da ilk derece mahkemesi kararı yasal olarak kesin ise dosya dairede sıraya girmeden veya fazla beklemeden mahalline iade edilmiş olacaktır. Aksi uygulama halinde dosyanın dairede esası incelenmeyeceği için adeta fazladan beklemesine ve bunun sonucunda olası serzenişlere neden olabilecektir.

2.Öneri: İlk (ön) inceleme biriminin kurulması ve bu birimlerde münhasıran ön incelemeyle görevli hâkimlerin olması, bir-iki aylık süre içinde dosyanın ön incelemesinin bu birimde yapılması, varsa tebligat, belge ile sair basit eksikliklerinin bu birim tarafından tamamlatılması, sırf bu nedenlerle dosyanın ilk derece mahkemesine-mahalline iade edilmemesi, istinaf süresinin kaçırılması, talep edenin başvuru hakkının olmaması, verilen kararın yasal olarak kesin olması gibi nedenlerle ilk inceleme sonucunda istinaf başvurusunun reddini gerektiren yani istinaf koşulları oluşmayan çok sayıdaki dosyanın istinaf taleplerinin bu birimde ret edilmesi, ret kararına itiraz halinde dosyanın görevli dairesine gönderilmesi, dairenin iki hafta içinde ret kararına yapılan itirazı karara bağlaması daha isabetli olabilecektir. Zira bir dosyanın, CMK’nın 279. maddesine göre ön incelemesi, kapsamı ne olursa olsun dakikalar içinde veya çok kısa zamanda yapılabilir. Bu şekilde istinaflara gelen yaklaşık 1/5 oranındaki dosya fazla beklemeden hızlı bir ön inceleme sonunda ilk derece mahkemesine gönderilebilecektir. Böylece dosyaların çok daha erken bir zamanda kesinleşmesi, infaza gönderilmesi ve eğer karar olağan itiraza tabi ise yetkili itiraz makamına gitmesi sağlanabilecektir. Ayrıca sehven başka ceza dairesine gidip yıl ile ifade edilebilecek süreyle bekledikten sonra görevsizlik (gönderme) kararıyla dosyanın dairesine gitmesi ve burada tekrar inceleme sırasını beklemesi de önlenmiş olacaktır.

3.Öneri: Her bölge adliye mahkemesinde ön inceleme bürosunun kurulması veya bu birimde ilk (ön) incelemenin yapılmasına alternatif olarak her ceza dairesinde münhasıran bu işle ve örneğin bir aylık süre gibi belli kısa bir zaman dilimi içinde ön inceleme yapmakla görevli (nöbetçi) hakim ya da üye hakimin olması da değerlendirilebilir. Bununla birlikte ön inceleme biriminin Cumhuriyet başsavcılığı nezdinde de oluşturulup oluşturulmayacağı, başvurunun ret edilmesi ve ret kararına itiraz edilmesi halinde ise dosyanın görevli dairesine gönderilmesi, dairenin iki hafta içinde ret kararına yapılan itirazı karara bağlaması yöntemi de tartışılabilir.

b-Sorun:........

© Hukuki Haber