Ceyhan dosyasının ilk iki yazısında yaklaşık 17 yıldır gündeme gelen projeleri, gerçekleşmeyen yatırımları ve bugün ortaya çıkan yeni tabloyu ele aldım. Geldiğimiz noktada artık şu soruyu sormamız gerekiyor: Ceyhan gerçekten Rotterdam, Singapur veya Fujairah gibi bölgesel ve küresel ölçekte petrolün ticaretinin, hatta fiyatlamasının yapıldığı bir enerji merkezine dönüşebilir mi?

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın Ceyhan için ortaya koyduğu hedef iddialı. Irak’ın güneyindeki petrolün Basra’dan Ceyhan’a taşınması, Irak-Türkiye hattının daha yüksek kapasiteyle kullanılması ve Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) ile birlikte günlük 3-3,5 milyon varillik petrol hareketine ulaşılması halinde Ceyhan’ın fiziksel ölçeği ciddi biçimde değişebilir.

Fakat milyonlarca varil petrolün bir limandan geçmesi, o limanı kendiliğinden enerji ticaret merkezi yapmıyor. Dünyadaki örneklere baktığımızda asıl farkın petrolün limana ulaşmasından sonra ortaya çıktığını görüyoruz.

Bu sebeple Ceyhan’ı Rotterdam’la karşılaştırırken önce Rotterdam’ın neden Rotterdam olduğunu doğru anlamamız gerekiyor.

Rotterdam’ı Rotterdam yapan petrol değil

Rotterdam Avrupa’nın en önemli petrol ve enerji merkezlerinden biri. Limana yılda yaklaşık 95-100 milyon ton ham petrol geliyor. Fakat Rotterdam’ın gücü yalnızca bu petrol miktarından kaynaklanmıyor. Gelen petrolün önemli bölümü Rotterdam ve çevresindeki rafinerilerde işleniyor, boru hatlarıyla Hollanda, Belçika ve Almanya’daki tesislere taşınıyor. Petrokimya, depolama, lojistik, deniz ve nehir taşımacılığı aynı sistem içinde çalışıyor.

Rotterdam’ın arkasında ayrıca Avrupa’nın en büyük sanayi ve tüketim bölgelerinden biri bulunuyor. Ren Nehri, demiryolları ve boru hatları limanı Almanya’nın sanayi merkezlerine, Benelüks ülkelerine ve Kuzey Fransa’ya bağlıyor. Rotterdam yalnızca bir liman değil, Avrupa'nın üretim ve tüketim merkezlerine açılan enerji kapısıdır. Rotterdam-Antwerp-Rhine-Ruhr ekseni yaklaşık 500 milyon tüketiciye ulaşabilen dev bir ekonomik hinterlandın kapısı konumunda.

Öte yandan Ceyhan’ın arkasında Ruhr Havzası yok. Adana, Mersin, İskenderun ve Gaziantep önemli sanayi merkezleri. İç Anadolu’ya uzanabilecek lojistik bağlantılar da ciddi potansiyel taşıyor. Fakat Rotterdam’ın Almanya, Hollanda, Belçika ve Fransa’ya uzanan sanayi ve tüketim hinterlandı ile aynı ölçekte bir yapıdan söz edemeyiz.

Dolayısıyla Ceyhan’ın hedefini Rotterdam’ın bire bir kopyası olarak tarif etmek yerine kendi coğrafyasına uygun bir model geliştirmek daha doğru olacaktır.

Ceyhan için Fujairah daha öğretici olabilir

Bu açıdan Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Fujairah bana göre Ceyhan için Rotterdam’dan daha ilginç bir örnek.

Fujairah’ın en önemli avantajı Hürmüz Boğazı’nın dışında bulunması. Abu Dabi’deki petrol sahalarını Fujairah’a bağlayan Habshan-Fujairah boru hattı günlük yaklaşık 1,8 milyon varillik taşıma kapasitesine sahip. Böylece BAE petrolünün bir bölümü Hürmüz Boğazı’ndan geçmeden dünya piyasalarına çıkabiliyor.

Fujairah’ın dönüşümü ise sadece boru hattıyla olmadı. 1990’ların ortasında oldukça sınırlı olan petrol depolama kapasitesi yıllar içinde yaklaşık 18 milyon metreküpe kadar çıktı. Büyük tankerleri kabul edebilecek liman altyapısı geliştirildi, rafineri ve ürün işleme kapasitesi oluşturuldu, bunker yakıtı (gemilere ikmal edilen denizcilik yakıtı) piyasası büyüdü ve uluslararası petrol ticaret şirketleri bölgeye geldi.

Sonuçta petrol Fujairah’a gelip gemiye yüklenerek yoluna devam etmekle kalmadı. Depolama, harmanlama, petrol ürünleri ve bunker ticareti üzerinden yeni bir ekonomi oluştu. Fiziksel piyasa yeterince büyüyünce fiyat raporlama kuruluşlarının takip ettiği bir ticaret merkezi haline geldi ve Fujairah fiyat referansları ortaya çıktı.

Ceyhan’ın önündeki Basra bağlantısını bu örnekle birlikte düşünmek gerekiyor. Irak’ın güneyindeki petrolün bir bölümünün Hürmüz ve Körfez güzergâhına girmeden Akdeniz’e ulaştırılması, Ceyhan’a Fujairah’ın sahip olduğu stratejik avantajın ters yönlü bir benzerini kazandırabilir.

Ancak bunun için boru hattının Ceyhan’a ulaşması yeterli olmayacak. Fujairah’ın yaptığı gibi petrolün etrafında ticaret ekonomisi oluşturmak gerekecek.

Singapur’da petrol yok ama petrol ekonomisi var

Ceyhan için bir başka önemli örnek Singapur.

Singapur büyük bir petrol üreticisi değil. Buna........

© Habertürk