Haganah, 1920lerden siyonist İsrail Devleti'nin 1948'de resmen kuruluşuna kadar vaadedilmiş topraklar (Eretz Yisrael) olarak kabul ettikleri Filistin'de faaliyet göstermiş olan bir yeraltı askeri örgütüdür. Bu görünmez askeri örgüt, özellikle 1800lerden 1. Dünya Savaşı'na dek Osmanlı Devleti bünyesinde benzer çeşitli nedenlerle Filistin bölgesine gelip yerleş(tiril)en Avrupa genelindeki Aşkenaz, İspanya'dan gelen Seferad ve Doğu Milletlerini ifade eden Orta Asya, Ortadoğu, Kafkasya, Güney Rusya, Hindistan-Pakistan, Kuzey Afrika ve Yemen gibi daha çok İslam Coğrafyalarından yine Filistin'e gelip yerleşen Mirzahi Yahudileri'nden oluşmaktaydı. Bunların tümüne ise 'eski yerleşimci" manasına gelen Yişuv tabiri kullanılırdı. İşte bu yeraltında görünmez şekilde faaliyet gösteren Haganah örgütü, bu Yişuvlar tarafından meydana getirilmiş bir askeri teşekküldü. Özellikle 1920 itibariyle boy gösteren Arap çatışmaları sonucunda, bu insanlar her türlü yerel ya da yabancı otoriteden bağımsız bir askeri kuvvet kurma ihtiyacı hissettiler. Bu düşünce ile 1920 Haziran'ında Haganah'ı kurmuşlardır.İlk 9 sene büyük kasabalar ve bazı yerleşim yerlerindeki bölgesel savunma grupları içerisinde savruk bir görünüm sergilediyse de özellikle 1929'daki oldukça artan Arap çatışmalarından sonra bölgedeki durumu tam anlamıyla değişiklik gösterdi. Hemen hemen tüm şehirlerde, binlerce yetişkin ve genci bünyesinde toparlayarak geniş bir organizasyona dönüşmeyi bildi. Bununla birlikte üyeleri için kapsamlı bir eğitim programı başlatma kararı aldı ve yürütmeye koydu. Özellikle, Avrupa genelinden sürekli olarak devam eden silah akışına yönelik belirli merkezi cephanelikler ve üsler kurmaya başladı. Eşzamanlı olarak, yeraltında başlayan silah üretimi çalışmalarına da öncülük etmiş oldu.1936-1939 yılları arasında Haganah, olgunluk seviyesinin zirvesine tırmandı ve milis bir hareket olmaktan çıkarak bir askeri kuvvet haline geldi. İngiliz Hükümeti tarafından her ne kadar resmi olarak tanınmadıysa da İngiliz güvenlik güçleri Haganah'ı bir sivil milis grup kabul ederek işbirliğine girişmiştir. Bunun yanında 1938 yazında Captain Orde Wingate komutasında Özel Gece Bölüğü (Special Night Squads-SNS) komando birliği kuruldu.Yıllar süren çatışmalar boyunca Haganah, Filistin genelinde yeni kurulan yerleşim yerleriyle birlikte 50'den fazla yerleşim biriminin savunmasında görev aldı. İngiliz Hükümeti'nin 1939'da yayınladığı Beyaz Kitap (British White Paper) düzenlemesi ile antisiyonist politikalar geliştirmeye başlaması ve siyonist göçmen sayısını sınırlamaya gitmesi üzerine Haganah illegal göçmen hareketlerini destekledi ve İngiltere'nin bu antisiyonist politikalarına karşı gösteriler düzenledi. II. Dünya Savaşı patlak vermesiyle Haganah, yeni problemlerle karşı karşıya kaldı. İngiliz Ordusu'nda görev yapmak için meydana getirilmiş Jewish Brigade Groups denilen Yahudi birimleri için gönüllüler hareketinin başını çekti. Hatta İngiliz istihbarat birimleriyle de işbirliği yaptı ve Ortadoğu'da savaşçı komandoların görevleri dışında, yine İngiliz birimlerine personel gönderdi. Mesela, Balkanlar, Macaristan ve Slovakya gibi sahalara indirilen 32 Yahudi paraşütçü bu ortaklığın en somut örneğiydi.Haganah, kuvvet kazanmaya devam etti. Bununla birlikte gençlere yönelik eğitim programlarını da yaygınlaştırdı. 1941'de Haganah'ın ilk mobilize saldırı alayları Palmach meydana getirildi. Savaş bittikten sonra İngiliz Hükümeti yeniden antisiyonist politikalarına geri döndü. Bunun üzerine Haganah, bünyesindeki ya da işbirliğindeki İrgun Zevai Leummi-Etzel, Lohamei Herut Yisrael-Lehi gibi örgütlerle oluşturduğu Yahudi Direniş Hareketi çerçevesinde İngiliz yerel yönetimine karşı açıktan muhalefete ve hatta mücadeleye koyuldu. En dikkat çekici eylemleri ise, Filistin genelindeki İngiliz demiryolu ağına gerçekleştirdikleri sabotajlar olmuştur.Haganah yalnızca Filistin'de faaliyet göstermedi. ABD, Polonya, Almanya, Fransa, İtalya ve Fas gibi diğer dünya ülkelerinde de şubelere sahipti. Özellikle Amerika'daki faaliyetleri FBI'ın dikkatini çekti. Yine bu şubelerdeki görevliler, holokosttan sağ kurtulmayı başaranların da içinde olduğu onbinlerce göçmen savaşçıyı Avrupa ve Kuzey Afrika'daki kamplarında eğittiler. Aynı şekilde bu şubelerdeki görevliler, Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Güney Afrika genelinde de binlerce gönüllüyü silah altına aldılar. Hanagah'ın bir şubesi Mossad'la birlikte illegal Aliyah Bet göçmen organizasyonunu düzenledi. Palmach'ın bir liman şubesi olan Palyam'a gemileri çalıştırma ve kumanda etme sorumluluğu verildi. Sadece 1945 ile 1948 yılları arasında 66 gizli göçmen gemisi, Vaadedilmiş Ülke (Eretz Yisrael) dedikleri İsrail'e 70 bin göçmen taşıdı. Haganah, ABD, Batı Avrupa ve Çekoslavakya'dan yüklü miktarda silah alımına devam etti ve bunları Filistin'e gönderdi. Bu grup silah endüstrisi TAAS'ı da kurdu. TAAS, makineli silah, havan topu, el bombası, kurşun ve patlayıcı madde üreten 46 fabrikaya sahip oldu.1947 baharında, bir sene sonra İsrail'in kurucusu ve ilk başbakanı olacak olan David Ben Gurion, Hanagah'ın genel politikalarının kontrolünü, özellikle de eli kulağında olan Arap savaşı hazırlıklarını kendi üzerine aldı.26 Mayıs 1948'de İsrail Geçici Hükümeti, Haganah'ı "Zeva Haganah Le-Yisrael" (İsrail Savunma Kuvvetleri-IDF) olarak isimlendirilecek düzenli bir devlet ordusuna dönüştürme kararı aldı.1920 ile Nisan 1949 yılları arasında Haganah'ın toplam 5151 üyesi öldürüldü. Bunların 3952si 1948 Arap Savaşı'nda ölmüştür.31 Mayıs 1948'de IDF (İsrail Savunma Kuvvetleri)'nin kuruluşu münasebetiyle konuşma yapan David Ben Gurion, şu sözleri sarfetmiştir:"İsrail Devleti'nin kurulmasıyla, Haganah yeraltından çıkarak, düzenli bir orduya dönüşmüştür. Yişuv (Eski Yerleşimciler) ve Yahudi insanları, varlıklarının ve gelişimlerinin her aşamaları için Haganah'a derin bir minnettarlık duymaktadır. Yahudi insanının tarihi, Haganah'ın destanı, görkem ve ihtişamla ebediyete kadar asla sönmeden parlamaya devam edecektir."

© Habername