İran’ın yaşadığı paradoks, tarih boyunca devletin iç istikrar ile dış güç üretimi arasında yaşadığı ikilemi gözler önüne seriyor. Devlet kaynaklarını doğrudan askeri sanayi ve stratejik projelere yönlendirdiğinde kısa vadede füze programları ve savunma kapasitesi gibi somut güçler ortaya çıkıyor; fakat bu aynı zamanda halkın hoşnutsuzluğunu ve sivil itaatsizliği artırıyor. Bu durum, Mao’nun iç denge ve halk desteği kavramıyla açıklanabilir: bir devlet halkının güvenini kaybetmeden güç üretmek zorundadır, aksi halde iç çatışmalar stratejik kapasiteyi zayıflatır. Öte yandan halkına hak ve refah sağlayan bir yönetim, içeride istikrar ve destek kazanır; fakat kaynaklar stratejik yatırımlardan pay almadığında askeri ve savunma gücü sınırlanır. Bu, klasik “Kaynak Laneti” (Resource Curse) paradigmasıyla açıklanabilir: devlet kaynaklarını eşit dağıtmak yerine stratejik projelere kanalladığında, kısa vadeli stratejik üstünlük elde edilir, ancak toplumsal maliyetler artar ve uzun vadede istikrar tehdit altına girer.

Tarihsel bağlamda İran, bu ikilemle sürekli karşılaşmıştır. Safevîler döneminde merkezi otoriteyi güçlendirmek için halkın dini ve ekonomik hayatına müdahale edilmiş, Kacarlar döneminde ağır vergilerle askeri kapasite artırılmaya çalışılmış, modern İran’da ise İslam Cumhuriyeti, savunma ve füze sanayisine ciddi kaynak ayırmış, ancak halkın ekonomik refahına sınırlı yansımıştır. Bu süreç, realist devlet teorilerinde geçen “iç denge ile dış güç arasında denge” doktriniyle açıklanabilir; yani bir devletin iç istikrarı ve dış askeri gücü arasında doğal bir gerilim vardır ve biri arttıkça diğeri risk altına girer.

Bu bağlamda İran........

© Habererk