Talim ve Terbiye Kurulu Başkanı değerli Hocam, Sayın Prof.Dr.Cihad DEMİRLİ ile buluşarak 2 Şubat 2026 itibarıyla devreye alınan Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) üzerine keyifli ve öğretici bir söyleşi yaptık.

Sayın Başkanım, öncelikle Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sisteminin (YAZEK) ne olduğunu, temel amacını ve bu sistemi kurarken sizi harekete geçiren ana motivasyonu bizimle paylaşır mısınız?

Cumhurbaşkanlığının vizyonu ve 11. Kalkınma Planı doğrultusunda yürürlüğe konulan Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi çerçevesinde hazırlanan "Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029)", Millî Eğitim Bakanlığının dijital dönüşüm ve yapay zekâ ekosistemine yönelik en kapsamlı yol haritalarından biri olarak 17 Haziran 2025 tarihinden itibaren uygulamaya alınmıştır.

Belge; yönetimden okul süreçlerine, öğretmen eğitiminden öğrenci kazanımlarına kadar uzanan geniş bir kapsamda 4 hedef, 15 politika ve 40 eylem adımı içermektedir.

Eylem Planı kapsamında, Bakanlık bünyesinde yapay zekâ uygulamalarını, kullanılan araçları ve bu araçların kullanım çerçevesini etik açıdan değerlendirmek ve denetlemek amacıyla "Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu" ve bu kurula bağlı alt komisyonların kurulması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı koordinasyonunda ilgili genel müdürlüklerle birlikte yürütülen çalışmalar sonucunda "Millî Eğitim Bakanlığı Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi" hazırlanmış ve 22.10.2025 tarihli Bakanlık Oluru ile yürürlüğe girmiştir.

Anılan Yönerge hükümleri uyarınca, eğitim ve öğretim kurumlarında gerçekleştirilen yapay zekâ uygulamalarında etik ilkelere uygunluğun sağlanması amacıyla öğretmenler ile Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatı birimleri tarafından Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemi (YAZEK) üzerinden Etik Beyan Formunun çevrimiçi olarak doldurulması esası getirildi. YAZEK’i Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlarda gerçekleştirilen yapay zekâ uygulamalarının etik ilkelere uygunluğunu beyan etmek, takip etmek ve olası etik ihlal süreçlerini yönetmek amacıyla oluşturulmuş yönetişim altyapısı olarak konumlandırıyoruz. 22 Ekim 2025’te yürürlüğe giren Millî Eğitim Bakanlığı Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi YAZEK ve ilgili çalışmaların hukuki-idari zeminini oluşturdu; 2 Şubat 2026 itibarıyla da Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) devreye alındı.

Bu çerçevede, Bakanlık bünyesinde yürütülen yapay zekâ uygulamalarına yönelik etik ilkelerin belirlenmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasları açıklamak; Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Üst Kurulu, il ve ilçe yapay zekâ uygulamaları etik kurulları ile okul yapay zekâ etiği ekiplerinin oluşumu, yapısı, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenlemeleri ortaya koymak amacıyla "Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu" hazırlandı.

Buradaki ana motivasyonumuz çok net: Yapay zekâ eğitimde hızla yaygınlaşıyor; biz de “önce etik ve hesap verebilirlik”, “sonra ölçekleme” yaklaşımıyla sahada izlenebilir bir sistem kuruyoruz. Bu kapsamda YAZEK’in kuruluş gerekçelerinin, özellikle eğitimde yapay zekâ uygulamaları için etik ilkelerin belirlenmesi ve kullanım standartlarının oluşturulmasının “Eğitimde Yapay Zekâ Kültürü Oluşturmak” hedefinin ilk halkası olduğunu söyleyebiliriz.

YAZEK sistemine neden ihtiyaç duyuldu?

YAZEK’in önemini anlamak için önce hizmet ettiğimiz kitlenin devasa büyüklüğüne bakmamız gerekir. 2024-2025 eğitim öğretim yılı verilerimize göre Türkiye’de örgün eğitim kapsamında tam 17 milyon 956 bin 523 öğrencimiz var. Bu sadece bir rakam değil; bu, Avrupa’daki pek çok ülkenin toplam nüfusundan daha büyük bir öğrenci kitlesinden bahsediyoruz demektir.

Bu 18 milyona yakın evladımızın yaklaşık;

1.7 milyonu okul öncesi eğitimde,

5.7 milyonu ilkokulda,

5.1 milyonu ortaokulda,

5.3 milyonu ise........

© Haber7