Son dönemde İslam dünyasında yaşanan jeopolitik gerilimler, entelektüel ve mezhebi tartışmalar üzerinden yeniden üretilmektedir. Özellikle İran’ın bölgesel politikaları bağlamında yapılan değerlendirmelerde, tarihsel referansların güncel gerçekliklerle iç içe geçirilerek yorumlanması dikkat çekmektedir. Bu noktada İmam Gazali gibi klasik düşünürlerin analizlerinin, modern ulus-devletlerin davranış kalıplarını açıklamak için doğrudan kullanılması metodolojik açıdan tartışmalıdır. Bırakın Gazali’nin yaşadığı dönemi, 21 yüzyıldaki Ortadoğu’num çeviri eserlerini ve İslami hareketini dahi Türkiye’de uyarlayamazsınız.

Tarihsel Analojilerin Sınırları

İslam düşünce tarihinde Bâtınîlik eleştirisi, belirli bir tarihsel bağlamda ortaya çıkmış ve dönemin siyasi-dini krizlerine cevap üretme amacı taşımıştır. Ancak bu eleştirilerin, günümüz İran devletinin politikalarıyla birebir örtüştürülmesi, tarihsel süreklilik varsayımına dayanan indirgemeci bir yaklaşımdır. Modern İran, ideolojik referanslarını Şii gelenekten almakla birlikte, aynı zamanda ulus-devlet mantığıyla hareket eden, pragmatik dış politika araçları kullanan bir aktördür. Dolayısıyla 11. yüzyılın mezhebi tartışmalarıyla 21. yüzyılın jeopolitiğini aynı düzlemde okumak, analitik berraklıktan ziyade kavramsal bulanıklık üretir.

Bugün........

© Haber7