Palu’da Tandır, Ekmek, Emek ve İmece Geleneği

Gazetemizin 16 Ağustos 2024 tarihli nüshasında, “TANDIRBAŞI: GELENEKLERİN ISINDIĞI MEKÂN” başlıklı bir yazımız yayımlanmıştı. Yazımızın sonunda ise, “Tandır ve tandır ekmeği ile ilgili yazılarımız daha sonra inşallah…” diyerek bu konuyu ileride yeniden ele alacağımızı ifade etmiştik.

İşte yazı dizimizin ikinci bölümü…

Palu'da asırlardır sürdürülen tandır ekmeği geleneği, bugün de sofra kültüründeki yerini korumaktadır. Ancak tandır ekmeğini yalnızca bir yiyecek olarak görmek, onun taşıdığı anlamı eksik bırakır.

Tandır ekmeği Palu için bir gelenek, bir adet, bir örf ve bir güzelliktir. Kokusu, lezzeti ve kendine özgü görünüşüyle diğer ekmeklerden ayrılır. Geçmişe göre daha az yapılmasına rağmen taşıdığı hatıra ve kültürel değer bakımından önemini korur.

Eskiden tandır ekmeği ihtiyaca göre iki-dört ayda bir pişirilirdi. Ekmek yapılacak gün önceden belirlenir, akraba ve komşulara haber verilirdi. Herkes işini ona göre ayarlardı.

Ekmek pişirme işi kadınların ustalık ve tecrübe gerektiren işlerinden biriydi. Tandırda ekmek pişiren kadına ekmekçî denirdi. Palu'da bu işi son zamanlara kadar yapan birçok usta kadın vardı:

Beyaz Baco, Hediye Baco, Ayşen Baco, Hayriye Baco, Saniye Abla, Saniye Baco, Seyran Baco, İnci Baco, Solmaz Abla, Emine Baco, Zeynep Baco, Zeynep Baco, Lütfiye Baco, Mezbure Abla.

Bu isimler yalnızca tandır ekmeği pişiren kadınların isimleri değildir. Aynı zamanda bir zanaatin, bir kadın emeğinin ve sözlü olarak aktarılan bir mutfak bilgisinin taşıyıcılarıdır. Çünkü tandır ekmeğinin yapımı, yalnızca tarif öğrenmekle değil, ustanın yanında bulunmak, onu izlemek ve yıllar içinde el alışkanlığı kazanmakla öğrenilirdi.

Tandır ekmeğinin lezzetinin temelinde yalnızca tandırın ateşi değil, hamurun hazırlanışı da vardır.

Bu işleme ħamur ĥasil etmaħ, yani hamuru kıvamına getirmek denirdi.

Değirmende öğütülüp eve getirilen undan yaklaşık 2,5-3 ölçek........

© Günışığı Gazetesi