Baharın eşiğindeyiz. Takvimler 21 Mart’a yaklaşırken yakılan ateşler, sadece mevsimin değil, hafızanın da döndüğünü hatırlatıyor. Çünkü Newroz, bir bayramdan fazlasıdır. O, bir efsanenin hâlâ canlı oluşudur.

Hikâye kadimdir. Kökleri Avesta’ya, oradan Şehname’ye uzanır. Ama asıl gücünü saraylardan değil, ocak başlarından alır. Efsanenin adı Demirci Kawa’dır; Kürtçe anlatımla Kawayê Hesinkar.

Karşımızda bir Tiran vardır: Zahhak. Omuzlarından çıkan iki yılan, her gün iki gencin beynini ister. Bu sadece bir zulüm hikâyesi değildir; geleceğin sistematik olarak tüketilmesidir. Gençliği yiyen bir iktidar… Yarınları karanlığa gömen bir düzen…

Ve sonra bir demirci çıkar sahneye: Kaveh Ahangar.

Ne kraldır ne komutan. Ne kutsal bir soyun mirasçısıdır ne de saray entrikalarının aktörü. O, ateşin başında demir döven sıradan bir insandır. Ama belki de tam bu yüzden güçlüdür. Çünkü demirci, ham maddeyi dönüştürmeyi bilir. Ateşi kontrol eder. Çekiçle şekil verir. Ve bir gün o çekiç, sadece nal değil, kader dövmeye başlar.

Efsaneye göre 17 oğlunu kaybeder Kawa. Yılanlara kurban edilen gençler, bir babanın değil, bir halkın yasını temsil eder. Son oğluna sıra geldiğinde ise acı, korkuyu yener. Sarayda sadakat belgesini yırtar. Deri önlüğünü mızrağa takar. İşte o an, bir zanaatkârın önlüğü bayrağa dönüşür.

Bu sahne, mitolojinin en güçlü imgelerinden biridir: Emek, direnişe dönüşür. Sıradan insan, tarihin öznesi olur.

Kürt anlatısında Kawa yalnızca isyanı başlatmaz; tiranı kendi elleriyle devirir. O büyük balyoz, sadece bir kralın kafasını değil, korkunun zincirlerini de parçalar. Zaferin ardından yakılan ateş ise bir işarettir. Dağdan dağa haber veren, karanlığın bittiğini ilan eden bir ışık…

Bugün Newroz ateşinin üzerinden atlanırken yapılan şey, folklorik bir ritüelden ibaret değildir. O ateş, zulmün yakıldığına dair kolektif bir hafıza tazelemesidir. Geceyle gündüzün eşitlendiği 21 Mart, sadece astronomik bir denge değil; adalet arzusunun sembolik eşitliğidir.

Bu efsane neden bu kadar güçlü?

Çünkü Kawa miti bize şunu söyler: Tiranlık ne kadar uzun sürerse sürsün, bir noktada sıradan bir insan ayağa kalkar. Ve o ayağa kalkış, başkalarına cesaret olur. Zulüm, örgütlü cesaret karşısında sonsuz değildir.

Pers epik geleneğinde zaferi kral tamamlar. Kürt anlatısında ise zafer doğrudan halkındır. Aradaki fark, bir kimlik inşasının ipuçlarını verir. Birinde düzen yeniden tesis edilir; diğerinde özgürlük kolektif eylemle kazanılır.

Demirci Kawa bu yüzden yalnızca bir masal kahramanı değildir. O, travmanın direnişe dönüştüğü eşiği temsil eder. Gençlerin kurban edildiği bir karanlıktan, ateş etrafında halaya durulan bir bahara geçişin simgesidir.

Ve belki de bu yüzden her Newroz’da aynı cümle yankılanır:

Zulüm ne kadar ağır olursa olsun, bir demircinin çekici tarihi değiştirebilir.

Ateş yeniden yakılır. Çünkü bahar, sadece mevsim değildir. Bazen bir halkın yeniden ayağa kalkışıdır.

© Günışığı Gazetesi